Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 17-09-2026, ECLI:NL:GHARL:2026:5990

Het verloop van de procedure blijkt uit:

- het beroepschrift van de vrouw met producties, ingekomen op 19 februari 2026;

- een journaalbericht namens de vrouw van 24 februari 2026 met producties;

- een journaalbericht namens de vrouw van 12 maart 2026 met producties;

- het verweerschrift van de man met producties.

De mondelinge behandeling heeft op 14 juli 2026 plaatsgevonden. Partijen zijn in persoon verschenen, bijgestaan door hun advocaten. Beide advocaten hebben ter zitting het woord gevoerd aan de hand van door hen overgelegde spreekaantekeningen.

Partijen zijn [in] 1992 in [woonplaats1] gehuwd op huwelijkse voorwaarden. De huwelijkse voorwaarden zijn tijdens het huwelijk gewijzigd door middel van een notariële akte d.d. 13 februari 2012. Ook is toen een vaststellingsovereenkomst gesloten waarbij zij hebben afgesproken dat zij over de periode tot 2012 niets van elkaar te vorderen hebben op grond van het eerder overeengekomen periodieke verrekenbeding en dat zij verder geen uitvoering zullen geven aan dat verrekenbeding. Daarnaast zijn partijen een nieuwe tekst van artikel 19 van de huwelijkse voorwaarden overeengekomen, dat ziet op verplichte afrekening bij ontbinding van huwelijk door echtscheiding, scheiding van tafel en bed, dan wel overlijden. Dit artikel luidt, voor zover hier van belang, nu als volgt:

3. Ingeval hel huwelijk door echtscheiding of scheiding van tafel en bed wordt ontbonden

4. Niet in deze verrekening worden betrokken:

- (...);

- (...);

- (...):

- de door de comparant sub I genoemd destijds van zijn ouders overgenomen onderneming

5. (...) De verrekening heeft plaats naar de toestand per de dag van overlijden, dan wel het

Partijen waren tevens maten in een maatschap ‘Mts. [verweerder] en [verzoekster] ’, ook wel handelend onder de naam ‘ [naam2] ’, een landbouw- en veehouderijbedrijf. Aanvankelijk heeft de man vanaf 1990 samen met zijn ouders de onderneming gedreven. Op 13 juni 1997 is de samenwerking met de ouders beëindigd en is de maatschap ontbonden. De ondernemingsactiviteiten zijn daarna overgeheveld naar een nieuwe maatschap samen met de vrouw waartoe partijen op 26 juni 2000 een maatschapsovereenkomst hebben getekend. Partijen hebben op 19 april 2012 een nieuwe maatschapsovereenkomst gesloten, twee maanden na de wijziging van de huwelijkse voorwaarden. In deze overeenkomst is onder meer het volgende opgenomen:

1. De maatschap eindigt:

(...)

g. Bij echtscheiding of scheiding van tafel en bed van de maten sub 1 en sub 2, tenzij anders wordt overeengekomen.

(…)

1. Indien beëindiging van de maatschap plaatsvindt op basis van het voorgaande artikel, heeft de maat aan wie het eindigen van de maatschap niet kan worden toegerekend het recht de onderneming van de maatschap (alleen of met anderen) voort te zetten.

2. In afwijking op het eerste lid van dit artikel geldt dat indien de maatschap eindigt door sub g van voorgaand artikel, wordt de maat sub 2 geacht te zijn uitgetreden: de maat sub 1 heeft het voortzettingsrecht.

3. Indien een maat gebruik wil maken van het recht op voortzetting dan moet dit binnen drie

1. De op basis van het voorgaande artikel over te nemen goederen en vermogensrechten zullen bij beëindiging van de maatschap worden gesteld op de fiscale boekwaarde.

(…)

De man heeft op 22 september 2021 een verzoek tot echtscheiding ingediend. Het huwelijk van partijen is op 6 april 2023 ontbonden door inschrijving in de registers van de burgerlijke stand van de (echtscheidings)beschikking van de rechtbank Overijssel van 30 december 2022.

In de tussenbeschikking van 30 december 2022 heeft de rechtbank Overijssel de verzoeken die betrekking hebben op (ontbinding van) de maatschap afgesplitst en partijen ter zake daarvan verwezen naar de handelskamer van de rechtbank. Dat heeft geleid tot een eindvonnis van 11 oktober 2023. Daarin is onder meer voor recht verklaard dat de maatschap per 6 april 2023 is geëindigd, dat de vrouw bij echtscheiding wordt geacht te zijn uitgetreden en dat de man voortzettingsrecht heeft en dat de vrouw wordt veroordeeld om mee te werken aan de levering van de tot het maatschapsvermogen van de vrouw behorende goederen en vermogensrechten tegen betaling van de fiscale boekwaarde op grond van artikel 15 van de maatschapsovereenkomst van 19 april 2012. Partijen hebben geen hoger beroep ingesteld tegen dit vonnis.

In een tussenbeschikking van 20 juni 2024 heeft de rechtbank Overijssel een deskundigenonderzoek gelast en daarbij [naam3] van AgriPlaza benoemd als deskundige, waarbij het voorschot is bepaald op € 3.630,- inclusief btw en de onderstaande vraagstelling is geformuleerd:

a. de percelen grond G 168 t/m 170 ter grootte van 12.37.70 ha dienen getaxeerd te

worden in verpachte staat;

b. de woning aan de [adres] , alsmede de ondergrond, dient getaxeerd te

c. de percelen grond G 198, 1019, 191, 192, 738, 1022 en 1184 dienen getaxeerd te

worden naar de waarde in het economisch verkeer;

d. het perceel grond G 1545 waarvan de juridische eigendom tot de vrouw behoort

dient getaxeerd te worden naar de waarde in het economisch verkeer;

e. de ledenobligaties van Friesland Campina, behorende tot de onderneming naar

de waarde in het economisch verkeer;

f. de fosfaatrechten behorende tot de onderneming naar de waarde in het

economisch verkeer.

Daarnaast heeft de rechtbank [naam4] van Crossminds benoemd als deskundige. Het voorschot is bepaald op € 15.000 inclusief btw en aan hem zijn de volgende vragen gesteld:

De rechtbank Overijssel heeft op 2 december 2025 een eindbeschikking gewezen na het ontvangen van de deskundigenrapporten van de deskundigen. Daarin is – voor zover in hoger beroep van belang – het volgende geoordeeld:

Tussen partijen is in geschil de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, waaronder de hoogte van de daaruit voortvloeiende verrekenvordering van de vrouw.

De vrouw is met negen grieven in hoger beroep gekomen van de tussenbeschikkingen van 27 maart 2024 en 20 juni 2024 en de eindbeschikking van 2 december 2025. De grieven zien op de hoogte van de verrekenvordering die de vrouw heeft op de man ten aanzien van het uittreden uit de maatschap. De vrouw verzoekt de verrekenvordering opnieuw vast te stellen in overeenstemming met de bedoeling van de huwelijkse voorwaarden van 13 februari 2012 en de economische waarde van het ondernemingsvermogen en de afzonderlijke vermogensbestanddelen correct vast te stellen zodat de belangen van de vrouw op een evenwichtige en rechtmatige wijze alsnog worden gewaarborgd. Daarnaast verzoekt zij het hof daarbij uit te gaan van de herwaardering van het ondernemingsvermogen door de accountant van de vrouw, dan wel een nieuw deskundigenonderzoek te gelasten door een deskundige met aantoonbare kennis en ervaring in de agrarische sector, waarbij de waarde van de afzonderlijke maatschapsaandelen en vermogensbestanddelen wordt bepaald naar vrije economische waarde/vrije verkoopwaarde in het economische verkeer, waarbij afzonderlijke waardering en beoordeling van de stille reserves alsnog plaatsvindt en waarbij de juiste toepassing van de maatschapsovereenkomst en de huwelijkse voorwaarden wordt meegenomen. Voorts verzoekt de vrouw het hof om alle verdere maatregelen te treffen die in het kader van de correcte uitvoering van het finale verrekenbeding, de huwelijkse voorwaarden en een rechtmatige verdeling van het vermogen noodzakelijk of passend zijn, waaronder de vaststelling van de correcte verrekenvordering van de vrouw op basis van de uitkomst van het nieuwe deskundigenonderzoek met een redelijke en billijke betalingsregeling voor de vrouw op de man ten aanzien van haar verrekenvordering op de man.

De man voert verweer en hij verzoekt dat de verzoeken worden afgewezen en dat de bestreden beschikkingen worden bekrachtigd.

Het hof zal beslissen dat grief 3 van de vrouw gedeeltelijk slaagt, in die zin dat de verrekenvordering van de vrouw in één termijn door de man moet worden betaald, en dat de overige grieven falen. Het hof zal die beslissing hierna toelichten.

De vrouw heeft hoger beroep ingesteld tegen de tussenbeschikking van 27 maart 2024, 20 juni 2024 en de eindbeschikking van 2 december 2025. De rechtbank heeft in de tussenbeschikking van 27 maart 2024 de mogelijkheid geboden van tussentijds hoger beroep in de zin van artikel 358 lid 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Partijen hebben van deze mogelijkheid geen tijdig gebruik gemaakt. Het hof zal de vrouw niet ontvankelijk verklaren in het hoger beroep tegen de beschikking van 27 maart 2024 gelet op het ontbreken van een grief tegen enige overweging in die beschikking en in aanmerking nemend dat deze beschikking niet in strijd is met de rechtsregels die van openbare orde zijn.

Het hof zal hierna de grieven per onderwerp behandelen.

De grieven 4 en 5 van de vrouw richten zich tegen het rapport van Crossminds van 18 juli 2025 (hierna: ‘het deskundigenrapport’). Zij voert aan dat [naam4] (hierna: ‘de deskundige’) niet heeft aangetoond dat hij over de vereiste expertise beschikt. Daarnaast heeft de deskundige een waarderingsmethode gehanteerd die niet aansluit bij de wijze van waarderen die gebruikelijk is in de agrarische sector. Daarmee is niet voldaan aan de opdracht die de rechtbank in de tussenbeschikking van 27 maart 2024 heeft gegeven om de economische waarde te bepalen. Ook is door de rechtbank ten onrechte de declaratie van de deskundige goedgekeurd, deze voldoet volgens de vrouw niet aan de ‘Leidraad deskundigen in civiele zaken’ en de declaratie is te hoog.

Bij beschikking van 24 maart 2024 heeft de rechtbank overwogen dat de deskundige de economische waarde van de maatschapsaandelen diende te bepalen. De deskundige heeft gerapporteerd en is op vragen van partijen ingegaan waar hij dat nodig achtte voordat de definitieve versie van het rapport tot stand is gekomen. De deskundige heeft voor de ‘Discounted Cashflow’ (DCF)-waarderingsmethode gekozen en hij heeft toegelicht waarom deze methode volgens hem het meest geschikt was om de economische waarde te bepalen. De keuze voor de te hanteren methode staat niet ter vrije bepaling van de deskundige maar hij dient aan te sluiten bij een methode die gebruikelijk is in de branche, hetgeen hij vanuit zijn deskundigheid dient te beoordelen. Anders dan de vrouw is het hof van oordeel dat de deskundige met de toelichting voldoende heeft onderbouwd waarom de gekozen waarderingsmethode het meest geschikt was om de economische waarde te bepalen. Er is geen reden om de vrije verkoopwaarde van de maatschap als uitgangspunt te nemen, omdat de man het bedrijf heeft voortgezet en ook de komende jaren wenst voort te zetten. De vrouw heeft onvoldoende onderbouwd dat de DCF-methode ongeschikt is om een getrouwe weergave van de waarde van de maatschap van partijen te kunnen neerzetten. Zij wenst aan te sluiten bij de berekening van de door haar ingeschakelde deskundige, [naam7] , werkzaam bij Aaff Accountants. Uit die berekening volgt echter geen waarde die substantieel afwijkt van de waarde uit het deskundigenrapport. Daarbij is het bovendien niet duidelijk op basis van welke waarderingsmethode [naam7] te werk is gegaan. Het hof ziet verder in het door de vrouw aangevoerde geen aanleiding om te twijfelen aan de deskundigheid van de deskundige noch aan de getrouwheid van het onderzoek. Ook is het hof van oordeel dat de kosten van de deskundige van € 15.000,- niet buitensporig hoog zijn gelet op de omvang van het dossier en de daaraan bestede tijd zoals die blijkt uit de urenspecificatie die op 23 september 2025 door de deskundige is toegezonden. Verder heeft de vrouw onvoldoende onderbouwd dat deze declaratie niet voldoet aan de ‘Leidraad deskundigen in civiele zaken’.

Het voorgaande maakt dat de grieven van de vrouw ten aanzien van het deskundigenrapport falen.

De vrouw voert aan dat de gevolgen van de afwikkeling van het maatschapsvermogen onvoldoende door de rechtbank zijn meegewogen in de bestreden beschikkingen. Volgens haar zou het feit dat zij in het kader van de afwikkeling van de maatschap slechts aanspraak kan maken op de fiscale boekwaarde van haar maatschapsaandeel in de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden moeten worden betrokken.

Het hof overweegt dat het betoog van de vrouw erop neerkomt dat zij bij de afwikkeling van de maatschapsovereenkomst het maatschapsvermogen zou willen verdelen alsof partijen in gemeenschap van goederen waren gehuwd, met uitzondering van het beginvermogen van de man en uitgesloten schenkingen. Dat betoog wordt niet gevolgd. Het moge zo zijn dat de vrouw zich benadeeld voelt als gevolg van de in de maatschapsovereenkomst opgenomen waarderingsmethode die in een voor haar nadelige zin afwijkt van de methode die in het kader van de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden wordt gehanteerd, maar het hof ziet in de stellingen van de vrouw geen grond om anders te beslissen dan de rechtbank heeft gedaan. De financiële gevolgen van de maatschapsovereenkomst die enige tijd na de huwelijkse voorwaarden is gesloten brengen geen wijziging in die huwelijkse voorwaarden of de gevolgen daarvan. De grief faalt.

Daarnaast richt de vrouw grieven tegen de beslissing van de rechtbank dat de waardevermeerderingen van het perceel dat kadastraal bekend staat onder nummer [nummer1] buiten het te verrekenen vermogen valt. Ten aanzien van het perceel met kadasternummer [nummer2] stelt de vrouw dat dit perceel tot haar privévermogen behoort en daardoor niet verrekend had moeten worden.

Het hof is het eens met de beslissing van de rechtbank op deze onderdelen. Perceel [nummer1] heeft de man onder uitsluitingsclausule geschonken gekregen van zijn ouders op 5 maart 2012. In de schenkingsakte staat vermeld dat het perceel en de vruchten daarvan niet zullen vallen in enige huwelijksgoederengemeenschap en ook niet betrokken zullen worden in enig krachtens huwelijkse voorwaarden overeen te komen verrekenbeding. Daarnaast is in artikel 19 lid 4 van de huwelijkse voorwaarden bepaald dat goederen ten aanzien waarvan bij gift is bepaald dat zij buiten een vermogensrechtelijke gemeenschap vallen en/of niet betrokken mogen worden in enig huwelijksvermogensrechtelijke verrekening, niet in de verrekening zullen worden betrokken. De volledige (taxatie-)waarde van het perceel valt daarmee buiten het te verrekenen vermogen. Dat in de beslissing van de rechtbank op dit punt een dubbeltelling zit, heeft de vrouw onvoldoende onderbouwd en is het hof overigens niet gebleken. Ten aanzien van perceel [nummer2] geldt dat de vrouw dit perceel op 9 februari 2007 heeft verkregen. Weliswaar behoort dit perceel tot het privévermogen van de vrouw, maar het perceel is niet onder uitsluitingsclausule verkregen, zodat dit perceel tot het te verrekenen vermogen behoort. Het hof volgt de vrouw niet in haar stelling dat dit in strijd zou zijn met de eisen van redelijkheid en billijkheid. Daartoe heeft de vrouw onvoldoende gesteld.

Het voorgaande maakt dat de grieven 2, 6 en 7 falen.

De vrouw stelt in hoger beroep dat de ledenobligaties ten onrechte op de balans van de maatschap terecht zijn gekomen en dat deze behoorden tot de privévermogens van de man en de vrouw. Dit betoog kan de vrouw niet baten. Zelfs als de ledenobligaties tot de privévermogens van partijen behoorden, heeft de vrouw geen belang bij deze grief, omdat – zoals partijen ter zitting hebben bevestigd – dit geen gevolgen heeft voor de hoogte van de verrekenvordering. De waarde van beide ledenobligaties is voor beide partijen immers gelijk. De grief kan daarmee niet tot vernietiging van de beschikking leiden.

Tot slot vindt de vrouw dat zij ten onrechte niet-ontvankelijk is verklaard in de aanvullende verzoeken die zij op 25 augustus 2025 bij de rechtbank heeft gedaan. Ook heeft de rechtbank onverwacht een eindbeschikking gegeven zonder dat partijen voldoende zijn gehoord, aldus de vrouw. Aangezien de vrouw (een deel van) deze verzoeken in hoger beroep heeft herhaald, zal het hof hierop ingaan.

De beslissing om geen mondelinge behandeling te laten plaatsvinden na het deskundigenbericht betreft een bevoegdheid die voorbehouden is aan de rechtbank. Bovendien heeft een mondelinge behandeling in hoger beroep plaatsgevonden zodat de vrouw alsnog in de gelegenheid is gesteld om zich uit te laten over het deskundigenbericht. De grief kan op dit punt niet tot vernietiging van de beschikking leiden.

Ten aanzien van de stakingswinst geldt dat een eventuele schuld van de vrouw als gevolg daarvan een gevolg is van de beëindiging van de maatschap (per 6 april 2023) en niet in het kader van de uit de huwelijkse voorwaarden voortvloeiende verrekenvordering (waardepeildatum 31 december 2021) betrokken moet worden.

Met betrekking tot de toepassing van artikel 19 lid 6 sub a en b van de huwelijkse voorwaarden stelt de vrouw dat de rechtbank een onjuiste belangenafweging heeft gemaakt. Volgens haar moeten bij beantwoording van de vraag of een partij in termijnen mag betalen en of daarover rente is verschuldigd de belangen van beide partijen in acht worden genomen en leidt de beslissing van de rechtbank op dit punt tot een onevenwichtige situatie.

Het voorgaande leidt tot de slotsom dat de man het nog niet betaalde deel van de hoofdsom van € 305.245,- ineens moet betalen aan de vrouw. De man heeft aangetoond dat hij het bedrag van € 29.241,- inclusief verschuldigde wettelijke rente en het eerste termijnbedrag van € 27.600,- reeds heeft betaald. Dit maakt dat de man nog € 248.404,- moet betalen. Het hof zal de beschikking van 2 december 2025 vernietigen op dit punt en bepalen dat de man dit bedrag binnen een termijn van twee weken na de datum van deze beschikking aan de vrouw moet betalen.

De vrouw heeft over haar verrekenvordering wettelijke rente gevorderd vanaf 22 september 2021, de datum van indiening van het verzoekschrift van de man. Voor zover de vrouw de wettelijke handelsrente vordert slaagt dit niet, omdat in deze procedure de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden centraal staat en dit geen handelstransactie betreft waarvoor de wettelijke handelsrente is bedoeld.

Om de ingangsdatum van de wettelijke rente te bepalen is het volgende van belang. Het betreft hier een vordering op grond van een finaal verrekenbeding uit de huwelijkse voorwaarden. Dit betreft geen finaal verrekenbeding wegens een niet uitgevoerd periodiek verrekenbeding en de regel dat het verzuim dus reeds intreedt bij het indienen van de echtscheiding (zie HR 2-12-2011 ECLI:NL:HR:2011:BU6591) is dan ook niet onverkort van toepassing. De wettelijke rente die is verschuldigd, ontstaat vanaf het moment dat de man in verzuim verkeert ex artikel 6:81 BW ten aanzien van het betalen van de verrekenvordering. Daarvoor is, behoudens de in artikel 6:83 BW genoemde situaties, in beginsel vereist dat de vrouw in de zin van artikel 6:82 lid 1 BW een ingebrekestelling aan de man heeft gestuurd waarin een redelijke termijn is geboden om na te komen. Als uit de houding van de man blijkt dat aanmaning nutteloos zou zijn kan ingevolge artikel 6:82 lid 2 BW de ingebrekestelling plaatsvinden door een schriftelijke mededeling waaruit blijkt dat de man voor het uitblijven van de nakoming aansprakelijk wordt gesteld. Een processtuk kan ook als een ingebrekestelling worden aangemerkt of voldoen aan het in artikel 6:82 lid 2 BW gestelde voor zover deze voldoet aan de daaraan in de omstandigheden van het geval te stellen eisen. ¹

Het hof leest in de huwelijkse voorwaarden niet dat partijen een fatale termijn zijn overeengekomen waarbinnen betaling moet plaatsvinden. Daarvoor is in ieder geval onvoldoende dat in artikel 19 lid 6 sub a van de huwelijkse voorwaarden is bepaald dat de vordering onmiddellijk opeisbaar is. Van de andere in artikel 6:83 BW genoemde situaties is evenmin sprake. De vrouw had daarom in beginsel een ingebrekestelling moeten sturen. De man heeft zich echter op het standpunt gesteld dat hij niet het bedrag ineens kan betalen en daardoor betaling in termijnen wenst. Uit die houding mocht de vrouw afleiden dat aanmaning nutteloos zou zijn en kon zij volstaan met een schriftelijke mededeling in de zin van artikel 6:82 lid 2 BW. Zij heeft dat voor het eerst gedaan in haar brief met aanvullende verzoeken van 25 augustus 2025, waarin zij aanspraak maakt op betaling van de wettelijke rente. De man heeft van die brief kennisgenomen en heeft daarop niet gehandeld, zodat hij vanaf die datum in verzuim verkeert. Het hof zal daarom bepalen dat de man de wettelijke rente per 25 augustus 2025 verschuldigd is.

Voor de volledigheid merkt het hof op dat de verschuldigdheid van de wettelijke rente per 25 augustus 2025 niet op het door de man reeds betaalde bedrag van € 29.241,- ziet, omdat dit een latere ingangsdatum van de wettelijke rente betreft dan de rechtbank in de eindbeschikking heeft geoordeeld. Dit zou leiden tot een ongunstigere rechtspositie van de vrouw en dat zou – bij gebreke van hoger beroep van de man op dit punt – in strijd zijn met het reformatio in peius-beginsel, dat inhoudt dat iemand niet slechter mag worden van diens hoger beroep. Ten aanzien van het eerste termijnbedrag van € 27.600,- staat vast dat de man op 30 december 2025 heeft betaald. Daarover is de man wettelijke rente verschuldigd vanaf 25 augustus 2025 tot aan de dag van betaling.

Op grond van hetgeen hiervoor is overwogen, slaagt grief 3 gedeeltelijk en falen de andere grieven. Het hof zal de bestreden beschikking van 2 december 2025, voor zover aan zijn oordeel onderworpen, bekrachtigen, behoudens hetgeen de rechtbank heeft beslist onder 3.2 en 3.3, en beslissen zoals hierna in het dictum is geformuleerd.

Het hof zal de proceskosten in hoger beroep compenseren, nu partijen gewezen echtgenoten zijn en de procedure de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden betreft.

verklaart de vrouw niet-ontvankelijk in haar hoger beroep tegen de tussenbeschikking van de rechtbank Overijssel van 27 maart 2024;

bekrachtigt de tussenbeschikking van de rechtbank Overijssel van 20 juni 2024;

bekrachtigt de eindbeschikking van de rechtbank Overijssel van 2 december 2025, voor zover aan het oordeel van het hof onderworpen, behalve de beslissing onder 3.2 met betrekking tot de zinsnede “en over het termijnbedrag van € 27.600,- vanaf vier weken na deze beschikking” en onder 3.3 die hierbij worden vernietigd;

veroordeelt de man om aan de vrouw een bedrag te betalen van € 248.404 uit hoofde van de verrekening van de huwelijkse voorwaarden, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 25 augustus 2025 tot aan de dag van algehele voldoening;

veroordeelt de man om aan de vrouw de wettelijke rente te betalen over het onder 3.2 van de bestreden beschikking genoemde termijnbedrag van € 27.600,- vanaf 25 augustus 2025 tot en met 30 december 2025;

verklaart deze beschikking tot zover uitvoerbaar bij voorraad;

compenseert de kosten van het geding in hoger beroep in die zin, dat elke partij de eigen kosten draagt;

wijst het meer of anders verzochte af.