Hoge Raad 18-09-2026, ECLI:NL:HR:2026:1488

Belanghebbende ontving in de jaren 2020 en 2021 een ouderdomspensioen (hierna: het pensioen) van Stichting Pensioenfonds [A] (hierna: [A] ).

Belanghebbende is op [...] 1992 gescheiden van zijn toenmalige echtgenote (hierna: de ex-echtgenote). De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (hierna: de Wet VPS) is pas daarna, op 1 mei 1995, in werking getreden, en is daardoor in dit geval op grond van de overgangsregeling in artikel 12, lid 1, van die wet niet van toepassing. In dit geval gelden de regels die door de Hoge Raad zijn geformuleerd in zijn arrest van 27 november 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4271 (hierna: het arrest Boon/Van Loon). Als gevolg van die regels dient belanghebbende een deel van het pensioen te verrekenen met de ex-echtgenote. Belanghebbende is in het kader van de echtscheiding met de ex-echtgenote overeengekomen om welk deel het gaat. Op grond van die overeenkomst heeft belanghebbende van het door hem ontvangen pensioen zowel in het jaar 2020 als in het jaar 2021 een bedrag van € 4.078 aan de ex-echtgenote betaald.

De Inspecteur heeft aan belanghebbende aanslagen in de inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen opgelegd voor de jaren 2020 en 2021. Het bedrag van € 4.078 dat belanghebbende ter verrekening van het pensioen aan de ex-echtgenote heeft betaald, is bij het vaststellen van beide aanslagen met toepassing van artikel 6.7, lid 1, aanhef en letter a, Wet IB 2001 in aanmerking genomen als persoonsgebonden aftrekpost voor uitgaven voor onderhoudsverplichtingen. Ter zake van deze grondslagverminderende post is bij de vaststelling van deze aanslagen de regeling van artikel 2.10, lid 2 en lid 3, Wet IB 2001 toegepast.

Toepassing van die regeling houdt in dat de door de belastingplichtige verschuldigde inkomstenbelasting op het belastbare inkomen uit werk en woning (box 1) wordt vermeerderd met een bepaald percentage van de grondslagverminderende post (in dit geval de aftrekpost voor uitgaven voor onderhoudsverplichtingen), voor zover deze post tegen het hoogste tarief in aftrek is gebracht. Per saldo is het gevolg hiervan dat een in artikel 2.10, lid 3, Wet IB 2001 bedoelde grondslagverminderende post niet aftrekbaar is tegen het hoogste tarief, maar tegen een lager tarief. Die regeling wordt daarom ook aangeduid als tariefmaatregel.

Deze regeling leidt ertoe dat van belanghebbende meer inkomstenbelasting wordt geheven dan hij zou zijn verschuldigd als de Wet VPS van toepassing zou zijn, en de aan de ex-echtgenote te betalen bedragen volgens de hoofdregel van die wet niet eerst door hem als pensioen zouden zijn ontvangen, maar de ex-echtgenote een zelfstandig recht op uitbetaling van dit deel van de pensioentermijnen zou hebben tegenover [A] als pensioenuitvoerder.

Voor het Hof was, voor zover in cassatie nog van belang, in geschil of het hiervoor in 2.5 bedoelde verschil in behandeling in strijd is met het verbod van discriminatie zoals neergelegd in artikel 26 IVBPR, artikel 14 EVRM in samenhang met artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM, en artikel 1 van het Twaalfde Protocol bij het EVRM.

Het Hof heeft overwogen dat de tariefmaatregel ertoe leidt dat op pensioengerechtigde belastingplichtigen die onder het regime van het arrest Boon/Van Loon vallen, een hogere belastingdruk komt te rusten dan op belastingplichtigen in overigens gelijke omstandigheden die onder de regeling van de Wet VPS vallen. Dat levert een verschil in behandeling op tussen deze gevallen, aldus het Hof.

Uit de wetsgeschiedenis kan naar het oordeel van het Hof niet worden afgeleid dat de wetgever bij het invoeren van de tariefmaatregel onder ogen heeft gezien dat die maatregel zou resulteren in een verschil in behandeling tussen vereveningsplichtigen die onder de Wet VPS vallen en verrekeningsplichtigen die onder het regime van het arrest Boon/Van Loon vallen. Een rechtvaardiging voor dat verschil in behandeling kan daarom niet uit de wetsgeschiedenis worden afgeleid. Het Hof heeft ook buiten de wetsgeschiedenis geen gronden van fiscale of niet-fiscale aard gevonden die de onderhavige ongelijke behandeling kunnen rechtvaardigen. Verder kan volgens het Hof niet worden gezegd dat de ongelijke behandeling tot een kwantitatief onbelangrijke benadeling leidt.

Daarom moet naar het oordeel van het Hof worden geoordeeld dat deze ongelijke behandeling van gelijke gevallen evident een redelijke en objectieve rechtvaardiging ontbeert.

Volgens het Hof kan de rechter rechtsherstel bieden voor deze schending van het discriminatieverbod. Gelet op de kennelijke doelstelling van de wetgever om pensioenverrekening fiscaal neutraal te laten verlopen voor de verrekeningsplichtige, moet de tariefmaatregel naar het oordeel van het Hof buiten toepassing blijven ter zake van de onderhavige periodieke uitkeringen in de zin van artikel 6.7, lid 1, aanhef en letter a, Wet IB 2001.

Het middel klaagt onder meer over het hiervoor in onderdeel 3.3 weergegeven oordeel van het Hof dat het hier bestreden verschil in behandeling betrekking heeft op gevallen die als gelijk moeten worden beschouwd. Het voert daartoe aan dat bij een echtscheiding die heeft plaatsgevonden voor 1 mei 1995 de afwikkeling van de opgebouwde pensioenrechten volgens wezenlijk andere regels geschiedt dan bij een echtscheiding die heeft plaatsgevonden op of na 1 mei 1995. Daardoor zijn ook de fiscaal-juridische gevolgen van de afwikkeling van de opgebouwde pensioenrechten wezenlijk anders. Uit een oogpunt van toepassing van de tariefmaatregel bevinden deze twee categorieën zich niet in een gelijke positie, nu enkel de eerste categorie belastingplichtigen wordt geraakt door de tariefmaatregel, aldus het middel.

Ten overvloede overweegt de Hoge Raad dat de tariefmaatregel evenmin leidt tot discriminatie tussen enerzijds gevallen waarin een ex-echtgenoot op grond van de hoofdregel van de Wet VPS een zelfstandig recht tegenover de pensioenuitvoerder heeft op uitbetaling van een deel van de pensioentermijnen, en anderzijds gevallen waarin de echtscheiding weliswaar heeft plaatsgevonden op of na 1 mei 1995, en dus onder de temporele werkingssfeer van de Wet VPS valt, maar waarin bij wijze van uitzondering geen pensioenverevening op grond van die wet plaatsvindt, en de pensioengerechtigde belastingplichtige in plaats daarvan een deel van de door hem ontvangen pensioenuitkeringen dient door te betalen aan de andere ex-echtgenoot. ⁶ Gelet op wat hiervoor in 4.2.3 is overwogen, kon de wetgever met inachtneming van de hem toekomende ruime beoordelingsvrijheid ook ten aanzien van die twee categorieën ervan uitgaan dat het gevallen betreft die niet als gelijke gevallen zijn aan te merken.

Wat hiervoor in 4.2.5 is overwogen, brengt mee dat de uitspraak van het Hof niet in stand kan blijven. De Hoge Raad kan de zaak afdoen door bevestiging van de uitspraak van de Rechtbank, waarbij het beroep van belanghebbende op het verbod van discriminatie is verworpen.