Parket bij de Hoge Raad 04-09-2026, ECLI:NL:PHR:2026:847

Deze zaak gaat over een door de kinderrechter verleende spoedmachtiging voor de uithuisplaatsing van een eenjarig kind. Het kind verbleef op het moment van het verlenen van de spoedmachtiging al een maand niet meer bij haar ouders thuis omdat het eerder, beweerdelijk met instemming van de ouders (‘drangtraject’), uit huis was geplaatst op een voor de ouders onbekende locatie. Na een maand heeft een door de ouders ingeschakelde advocaat aan Veilig Thuis laten weten dat de ouders niet instemmen met de uithuisplaatsing. Daarop heeft de raad voor de kinderbescherming mondeling een spoedmachtiging uithuisplaatsing verzocht, welk verzoek een dag later schriftelijk is vastgelegd.

Voorafgaand aan het verlenen van de spoedmachtiging heeft de kinderrechter de ouders niet gehoord, omdat volgens de kinderrechter een mondelinge behandeling niet kon worden afgewacht zonder ‘onmiddellijk en ernstig gevaar’ voor het kind (art. 800 lid 3 Rv) . De ouders zijn elf dagen na de spoedmachtiging alsnog gehoord.

Het hof heeft de beschikking van de kinderrechter in stand gelaten, omdat volgens het hof niet kan worden vastgesteld dat de kinderrechter op de hoogte was van het feit dat ten tijde van het verzoek om de spoedmachtiging het kind al een maand uit huis was geplaatst en de ouders bijstand hadden van een advocaat. Volgens het hof is het niet zeker dat de informatie die is opgenomen in de schriftelijke vastlegging van het verzoek, precies overeenkomt met de informatie die de raad voor de kinderbescherming mondeling aan de kinderrechter heeft verstrekt. Het was volgens het hof dan ook ‘begrijpelijk en terecht’ dat de kinderrechter heeft aangenomen dat vanwege onmiddellijk en ernstig gevaar voor het kind de ouders niet vooraf konden worden gehoord.

Deze oordelen bestrijden de ouders in cassatie m.i. terecht. Anders dan het hof aanneemt moet worden aangenomen dat de kinderrechter ermee bekend was dat het kind al een maand op een geheime locatie verbleef en dat daarvoor geen rechterlijke toestemming was verleend. Ook was de kinderrechter ermee bekend dat de ouders een advocaat hadden ingeschakeld, en dat de ouders het (in ieder geval op dat moment) niet eens waren met de uithuisplaatsing. Tegen deze achtergrond is onbegrijpelijk het oordeel van het hof dat er ten tijde van het verlenen van de spoedmachtiging sprake was van een onmiddellijk en ernstig gevaar als bedoeld in art. 800 lid 3 Rv, waardoor de ouders niet eerst konden worden gehoord. Uit de rechtspraak van het EHRM over de betrokkenheid van ouders in het besluitvormingsproces bij spoedmaatregelen volgt dat slechts in uitzonderlijke gevallen kan worden afgezien van het vooraf horen van ouders, namelijk alleen als dit niet mogelijk is of als dit niet wenselijk is vanwege het (veiligheids)belang van het kind. Dat zo’n geval zich voordoet, moet worden gemotiveerd aan de hand van de concrete feiten en omstandigheden van het geval.

De klachten tegen het oordeel van het hof dat de ouders na de spoedmachtiging tijdig zijn gehoord, slagen m.i. niet (zie onder 4.24 e.v.).

Op te merken is nog dat naar aanleiding van deze zaak op 24 september 2025 Kamervragen zijn gesteld. ¹

In cassatie kan van de volgende feiten en proceshandelingen worden uitgegaan, voor zover relevant voor het cassatieberoep, deels ontleend aan de bestreden beschikking van 6 november 2025. ²

[de vader] en [de moeder] (hierna: de ouders) zijn in 2024 in Duitsland met elkaar gehuwd. Uit dit huwelijk is op [geboortedatum] 2024 [het kind] geboren (hierna: het kind). De ouders zijn van rechtswege gezamenlijk belast met het gezag over het kind.

Op 22 juli 2025 zijn de ouders in hun woning onder invloed van drugs door de politie aangetroffen, terwijl zij op dat moment de zorg over hun kind hadden. De ouders en het kind zijn mee naar het politiebureau genomen. ³

Vervolgens is het kind door Veilig Thuis meegenomen en op een voor de ouders geheime locatie geplaatst. Het kind heeft in een periode van één maand op drie verschillende plekken verbleven. De ouders en het kind hebben elkaar in die periode (in ieder geval) twee keer gezien. ⁴

Op 28 juli 2025 heeft de moeder een e-mail gestuurd aan Veilig Thuis, waarin zij onder meer bezwaar maakt tegen de uithuisplaatsing van haar kind, het uitblijven van hulp of ondersteuning en de druk die op de ouders is uitgeoefend om in te stemmen met de uithuisplaatsing van het kind. ⁵

Bij e-mail van donderdag 21 augustus 2025 heeft een door de ouders ingeschakelde advocaat aan Veilig Thuis laten weten dat de ouders niet instemmen met de uithuisplaatsing van hun kind, en dat zij zich niet gehoord en onder druk gezet voelen. Verzocht wordt snel in overleg te gaan met de ouders. ⁶

Het bericht van de advocaat is op maandag 25 augustus 2025 door Veilig Thuis aan de raad voor de kinderbescherming doorgegeven. ⁷

Maandagmiddag 25 augustus 2025 heeft de advocaat van de ouders opnieuw een e-mail verstuurd aan Veilig Thuis, met in de CC verschillende hulpverleners. Vermeld is dat hij sinds donderdag in contact probeert te komen met Veilig Thuis, dat de onttrekking aan het ouderlijk gezag niet langer kan voortduren en dat Veilig Thuis vandaag een machtiging uithuisplaatsing van de kinderrechter dient te verzoeken en te verkrijgen. Verwacht wordt dat deze e-mail wordt meegestuurd met het spoedverzoek. ⁸

Maandagavond 25 augustus 2025 heeft de raad voor de kinderbescherming de kinderrechter mondeling verzocht (i) het kind voorlopig onder toezicht te stellen voor de duur van drie maanden; (ii) een machtiging tot uithuisplaatsing te verlenen voor de duur van de voorlopige ondertoezichtstelling of voor vier weken en (iii) om de beslissing uitvoerbaar bij voorraad te verklaren. De raad heeft de kinderrechter bovendien verzocht op deze verzoeken te beslissen zonder de ouders te horen.

Diezelfde avond heeft de kinderrechter, zonder de ouders te horen, de verzoeken mondeling toegewezen.

De beslissing van de kinderrechter is op 26 augustus 2025 op schrift gesteld. In de beschikking is overwogen dat er een ernstig vermoeden is dat de ontwikkeling van het kind acuut en ernstig wordt bedreigd; dat de ouders niet langer achter de plaatsing van het kind kunnen staan en niet willen meewerken aan hulpverlening en dat daarom een uithuisplaatsing in het gedwongen kader noodzakelijk is. De maatregelen van een voorlopige ondertoezichtstelling en spoedmachtiging tot uithuisplaatsing zijn dringend en onverwijld noodzakelijk om een acute en ernstige bedreiging voor de minderjarige weg te nemen. Volgens de kinderrechter kan een zitting niet worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor het kind (rov. 4.7).

De kinderrechter heeft het kind met ingang van 25 augustus 2025 voorlopig onder toezicht gesteld voor de duur van drie maanden en de GI gemachtigd om het kind uit huis te plaatsen voor de duur van vier weken, dus tot 22 september 2025. De beslissing is tot zover uitvoerbaar bij voorraad verklaard. Voor het overige heeft de kinderrechter de beslissing op de verzoeken aangehouden. De kinderrechter heeft tot slot de raad, de GI, de ouders met hun advocaat opgeroepen voor een zitting op 5 september 2025 (onder 5.5 van het dictum).

Op 1 september 2025 heeft de advocaat van de ouders de kinderrechter verzocht om intrekking, bekorting, opheffing, dan wel beëindiging van de machtiging tot uithuisplaatsing. ¹⁰

Op 3 september 2025 hebben de ouders een beroepschrift ingediend bij het hof ’s-Hertogenbosch. Hierin hebben de ouders verzocht om de beschikking van de kinderrechter van 25 augustus 2025 te vernietigen voor zover deze ziet op de (spoed)machtiging tot uithuisplaatsing, en het inleidend verzoek van de raad hiertoe alsnog af te wijzen en om toekenning van een schadevergoeding ex art. 5 lid 5 EVRM.

Op 5 september 2025 heeft de zitting bij de kinderrechter plaatsgevonden. Daarbij waren de vader en de advocaat van de ouders aanwezig.

Bij beschikking van 12 september 2025, hersteld bij beschikking van 16 september 2025, heeft de kinderrechter geoordeeld dat de voorlopige ondertoezichtstelling van het kind en de spoedmachtiging tot uithuisplaatsing van 25 augustus 2025 terecht zijn verleend. Ook heeft de kinderrechter vanaf 22 september 2025 een aansluitende machtiging tot uithuisplaatsing verleend voor de duur van de ondertoezichtstelling, tot 25 november 2025, uitvoerbaar bij voorraad.

De ouders hebben op 15 september 2025 hoger beroep ingesteld tegen deze beschikking.

Verder hebben de ouders op 17 september 2025 het hof verzocht om de uitvoerbaarheid bij voorraad van de beschikking van 12 september 2025 te schorsen (art. 360 lid 2 Rv) .

De raad voor de kinderbescherming heeft in alle drie de hogerberoepzaken op 9 oktober 2025 een verweerschrift ingediend.

Op 15 oktober 2025 heeft bij het hof een mondelinge behandeling plaatsgevonden. Met de advocaat van de ouders is besproken dat alle stukken worden beschouwd als ingekomen in alle zaaknummers. De ouders en de GI zijn met bericht van verhindering voorafgaande aan de mondelinge behandeling niet verschenen.

Het hof heeft op 6 november 2025 een beschikking gegeven. Het hof overweegt dat het enkele feit dat er sprake was van een geheime plaatsing bij het hof grote vragen oproept over de vrijwilligheid van de uithuisplaatsing van het kind. Niet te controleren is of de ouders op 22 juli 2025 hebben begrepen wat aan hen werd gevraagd en of zij daadwerkelijk hebben ingestemd met uithuisplaatsing, gelet op de gang van zaken en het e-mailbericht van de moeder van 28 juli 2025 aan Veilig Thuis en het transcript van de ouders van het gesprek op het politiebureau. Het hof overweegt dat het dit zeer zorgelijk vindt en dat het verontrust is over het feit dat de situatie pas een maand later, na uitdrukkelijke bemoeienis van de advocaat van de ouders, aan de raad en vervolgens de kinderrechter is voorgelegd terwijl de ouders al die tijd zorgen hebben geuit over de uithuisplaatsing. Ook vindt het hof het zeer verontrustend dat het bericht van de advocaat van de ouders van 21 augustus 2025, waarin is vermeld dat de ouders niet (langer) instemmen met de uithuisplaatsing, pas op 25 augustus 2025 door Veilig Thuis aan de raad is doorgegeven. Dit betekent immers dat het kind in ieder geval van donderdagmiddag tot maandagavond zonder toestemming van de ouders én zonder toestemming van de kinderrechter uit huis geplaatst is geweest (rov. 4.5.7).

Echter, zo vervolgt het hof, de periode voorafgaande aan de procedure bij de rechtbank ligt niet ter beoordeling voor. Wel ligt voor de vraag of er op 25 augustus 2025 sprake was van een situatie waarbij de behandeling van het verzoek om een machtiging tot uithuisplaatsing van het kind niet kon worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor haar. Vervolgens moet de vraag worden beantwoord of aan de voorwaarden voor een uithuisplaatsing werd voldaan (rov. 4.5.8).

Volgens het hof moet die laatste vraag bevestigend worden beantwoord, nu een machtiging tot uithuisplaatsing passend en noodzakelijk is in het belang van het kind. Met betrekking tot het niet eerst horen van de ouders door de kinderrechter, voorafgaand aan het afgeven van een machtiging tot uithuisplaatsing, overweegt het hof dat die beslissing begrijpelijk en terecht is. Er kan niet worden vastgesteld of de kinderrechter op maandagavond 25 augustus 2025 heeft geweten dat de – al dan niet vrijwillige – uithuisplaatsing van het kind op dat moment al een maand duurde, het kind al twee keer was overgeplaatst, de ouders openstonden voor hulpverlening en zij bijstand hadden van een advocaat. Weliswaar is dit alles vermeld in de schriftelijke weergave van dit verzoek van 26 augustus 2025, maar niet kan worden vastgesteld dat de informatie die telefonisch aan de kinderrechter is verstrekt volledig in overeenstemming is met de schriftelijke weergave van het verzoek (rov. 4.5.9).

Verder is het hof van oordeel dat de ouders tijdig na de spoedbeslissing alsnog zijn gehoord. Na de spoedbeslissing van 25 augustus 2025 zijn de ouders tijdens de mondelinge behandeling van 5 september 2025 gehoord. Volgens het hof blijkt uit rechtspraak van het EHRM wel duidelijk dat ouders zo snel mogelijk betrokken moeten worden bij spoedmaatregelen, maar het EHRM heeft zich niet uitgelaten over de exacte termijn waarbinnen de ouders moeten worden gehoord. De ouders zijn binnen de in art. 800 lid 3 Rv genoemde termijn van twee weken gehoord, en dus tijdig (rov. 4.5.10).

Op grond hiervan bekrachtigt het hof de beschikking van 25 augustus 2025 voor zover aan het oordeel van het hof onderworpen (rov. 4.5.11).

Het verzoek om schadevergoeding is tijdens de mondelinge behandeling ingetrokken, zodat de ouders ten aanzien van dit verzoek niet-ontvankelijk worden verklaard (rov. 4.5.12).

Ten aanzien van de beschikking van 12 september 2024, hersteld op 16 september 2025, oordeelt het hof dat deze beschikking in beginsel op juiste gronden is gegeven (rov. 4.5.13). Doordat het kind inmiddels thuis is geplaatst, is echter duidelijk geworden dat het kennelijk niet nodig was om de machtiging tot uithuisplaatsing te verlenen voor de volledige duur van de voorlopige ondertoezichtstelling. Niet uit te sluiten is dat een kortere termijn van de machtiging tot uithuisplaatsing ervoor zou hebben gezorgd dat er eerder stappen hadden kunnen worden gezet (rov. 4.5.14). Voldoende duidelijk is geworden dat een machtiging tot uithuisplaatsing op dit moment vanwege de ingezette hulpverlening en het feit dat niet meer is gebleken van middelengebruik van de ouders en het huis op orde is gebracht, niet meer noodzakelijk is (rov. 4.5.15). De machtiging tot uithuisplaatsing wordt dan ook beperkt tot 6 november 2025. De beschikking van 12 september 2025 wordt in zoverre vernietigd.

Het verzoek om schorsing van de uitvoerbaar bij voorraad verklaring van de bestreden beschikking van 12 september 2025 is eveneens ingetrokken tijdens de mondelinge behandeling (rov. 4.5.16). Ook ten aanzien van dat verzoek worden de ouders niet-ontvankelijk verklaard.

Op 3 februari 2026 hebben de ouders, tijdig, cassatieberoep ingesteld tegen de beschikking van 6 november 2025, in de zaak betreffende de spoedmachtiging tot uithuisplaatsing. De raad en de GI zijn in cassatie niet verschenen.

Het cassatieberoep is gericht tegen de oordelen van het hof dat (i) de kinderrechter de ouders niet voorafgaand aan het verlenen van de spoedmachtiging tot uithuisplaatsing behoefde te horen, en (ii) de ouders na het verlenen van de spoedmachtiging tot uithuisplaatsing tijdig zijn gehoord (rov. 4.5.8-4.5.10).

Een machtiging tot uithuisplaatsing kan dus worden verleend als (a) dit noodzakelijk is in het belang van de verzorging en opvoeding van de minderjarige of tot onderzoek van diens geestelijke of lichamelijk gesteldheid én (b) de minderjarige onder toezicht is gesteld, al dan niet voorlopig, van een gecertificeerde instelling. Uithuisplaatsing is pas aan de orde als een ondertoezichtstelling niet toereikend is. ¹²

Het criterium dat (a) een uithuisplaatsing ‘noodzakelijk is in het belang van de verzorging en opvoeding van de minderjarige of tot onderzoek van diens geestelijke of lichamelijk gesteldheid’ wordt ingekleurd door art. 8 EVRM. ¹³

Voor (b) het onder toezicht stellen van een minderjarige, al dan niet voorlopig, gelden afzonderlijke eisen.

De kinderrechter kan een minderjarige onder toezicht stellen van een gecertificeerde instelling als een minderjarige zodanig opgroeit dat hij in zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreigd, en de zorg die in verband met het wegnemen van de bedreiging noodzakelijk is voor de minderjarige of voor zijn ouders of de ouder die het gezag uitoefenen, door dezen niet of onvoldoende wordt geaccepteerd, en de verwachting gerechtvaardigd is dat de ouders of de ouder die het gezag uitoefenen binnen een gelet op de persoon en de ontwikkeling van de minderjarige aanvaardbaar te achten termijn, de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding in staat zijn te dragen (art. 1:255 lid 1 BW) .

Een ondertoezichtstelling kan ook voorlopig worden verleend (art. 1:257 lid 1 BW) . Voor een voorlopige ondertoezichtstelling is niet nodig dat al vaststaat dat aan de hiervoor genoemde voorwaarden voor een ondertoezichtstelling is voldaan, maar volstaat een ernstig vermoeden dat aan deze voorwaarden is voldaan. Daarnaast geldt dat een voorlopige ondertoezichtstelling noodzakelijk moet zijn om een acute en ernstige bedreiging voor de minderjarige weg te nemen. ¹⁴

Vermelding verdient in dit verband nog dat de staatssecretaris over een voorganger van art. 1:257 lid 1 BW – art. 1:255 BW (oud) ¹⁵ – heeft opgemerkt dat een voorlopige ondertoezichtstelling dringend en onverwijld noodzakelijk moet zijn en dus alleen in bijzondere situaties voor toepassing in aanmerking komt. ¹⁶

De Hoge Raad snijdt deze overwegingen toe op kinderbeschermingsmaatregelen in het algemeen. Uit rechtspraak van het ERHM over specifiek uithuisplaatsingen van minderjarigen kunnen de volgende regels worden afgeleid. ³²

Volgens het EHRM moet bij de beoordeling van de noodzaak van een uithuisplaatsing een afweging plaatsvinden tussen de belangen van het kind (met inachtneming van zijn leeftijd en welzijn) en die van de ouders, in het licht van alle omstandigheden van het geval. ³³ Bijzonder belang moet worden gehecht aan de ‘best interests’ van het kind, die zwaarder kunnen wegen dan die van de ouders. ³⁴ Nationale autoriteiten hebben weliswaar (in het algemeen) ³⁵ een wijde ‘margin of appreciation’, ³⁶ maar een uithuisplaatsing moet tegelijkertijd worden gezien als een ‘measure of last resort’ waarvoor het enkele bestaan van een andere en betere opgroeiomgeving onvoldoende is. ³⁷ Voor een uithuisplaatsing zijn zeer uitzonderlijke omstandigheden nodig, ³⁸ moet de impact voor het gezin zorgvuldig zijn beoordeeld, ³⁹ en moeten mogelijke alternatieven zijn overwogen. ⁴⁰ Als de uithuisplaatsing wordt gerechtvaardigd door een gevaar voor het kind, moet dit gevaar daadwerkelijk worden vastgesteld. ⁴¹ Zorgen over de veiligheid en/of stabiliteit van de situatie van ouders kunnen een uithuisplaatsing niet rechtvaardigen als andere maatregelen, zoals hulpverlening, toereikend zijn. ⁴²

Art. 6 en art. 8 EVRM voorzien in procedurele waarborgen voor uithuisplaatsingen van minderjarigen. ⁴³

In de zaak Wetjen c.s. v Duitsland oordeelde het EHRM dat uit art. 8 EVRM voortvloeit dat ouders bij een uithuisplaatsing in het algemeen voldoende in staat moeten worden gesteld om met voldoende feitelijke informatie voor hun belangen op te komen en argumenten tegen een uithuisplaatsing aan te voeren, waarbij de feitelijke basis voor de beslissing over de uithuisplaatsing voldoende en niet arbitrair of onredelijk moet zijn. ⁴⁴ Ook in de hiervoor geciteerde beschikking van de Hoge Raad van 17 oktober 2025 is dit punt genoemd (rov. 3.2.7).

In de zaak Saviny v Oekraïne benadrukte het EHRM dat het besluitvormingsproces voor een uithuisplaatsing in zijn geheel bezien eerlijk moet zijn en zodanig dat de belangen die art. 8 EVRM waarborgt worden gerespecteerd, en dat gewicht toekomt aan de onderbouwing van de feitelijke basis voor de uithuisplaatsing en de mogelijkheden voor betrokkenen, in het bijzonder de ouders, om voldoende te participeren in de (gehele) procedure. ⁴⁵

Verder bestaat op grond van art. 6 EVRM in elke zaak over civiele rechten in beginsel het recht om publiekelijk gehoord te worden door een rechter. Dit geldt dus ook voor civiele zaken over uithuisplaatsingen van minderjarigen, zo volgt nadrukkelijk uit Moser v Oostenrijk. ⁴⁶

Deze procedurele eisen brengen echter niet mee dat ouders altijd voorafgaand aan een uithuisplaatsing van een kind moeten worden gehoord. Vereist is volgens de hiervoor besproken rechtspraak van het EHRM dat er voldoende mogelijkheden bestaan voor participatie van de ouders bij de besluitvorming in algemene zin.

Dat het vooraf horen niet altijd nodig is, blijkt bijvoorbeeld uit de uitspraken van het EHRM inzake Wetjen c.s. v Duitsland (ouders werden een aantal maanden na de betreffende beslissing gehoord; geen schending van art. 8 EVRM) ⁴⁷ en Tlapak c.s. v Duitsland (ouders werden tien dagen na de betreffende beslissing gehoord; geen schending van art. 8 EVRM) . ⁴⁸ Ook uit de uitspraak van het EHRM inzake H.K. v Finland kan dit worden afgeleid (vader werd pas ruim een maand na de scheiding van hem enerzijds en het kind en moeder anderzijds gehoord door een specifieke board en pas maanden later door een rechter). ⁴⁹

In de omstandigheden van het geval, waaronder het feit dat het kind zich ‘in perfect safety’ in het ziekenhuis bevond, was het EHRM echter van oordeel dat de kinderbeschermingsmaatregelen niet hadden mogen worden genomen zonder dat de ouders op enig moment hun visie hadden kunnen geven (§ 96-99).

Hoewel het ‘in obvious cases of danger’ zo kan zijn dat de ouders niet betrokken hoeven te worden bij het nemen van spoedmaatregelen, blijft het zo dat dat als het mogelijk is om de ouders te horen en met hen de noodzaak van de maatregelen te bespreken, er geen ruimte is om (buiten de ouders om) spoedmaatregelen te treffen.

Uit deze rechtspraak van het EHRM volgt dat ouders in beginsel moeten worden gehoord voordat beschermingsmaatregelen worden getroffen, tenzij dat niet mogelijk of niet wenselijk is. Dat het niet mogelijk of niet wenselijk is om de ouders vooraf te horen, moet wel gerechtvaardigd zijn door de feiten en omstandigheden van het geval. Het niet horen van de ouders omdat dat niet wenselijk is, moet bovendien beperkt worden tot ‘obvious cases of danger’, waarbij het gevaar daadwerkelijk is vastgesteld.

Hieruit laat zich afleiden dat de rechterlijke beslissing om de ouders niet voorafgaand aan het nemen van spoedmaatregelen te horen, met concrete feiten en omstandigheden moet worden onderbouwd.

Hoe dan ook moeten ouders (vooraf of later) in voldoende mate worden betrokken bij het beslissingsproces over de beschermingsmaatregelen, waarbij dit proces in zijn geheel moet worden beschouwd.

Voor het verzoek om een machtiging voor een (spoed)uithuisplaatsing gelden in beginsel de algemene voorschriften van de reguliere verzoekschriftprocedure (art. 278-279 Rv) . Het verzoek moet onder meer een duidelijke omschrijving van het verzoek en de gronden waarop het berust bevatten (art. 278 lid 1 Rv) . Na het indienen van het verzoek bepaalt de rechter in de regel een moment voor de mondelinge behandeling van het verzoek en belanghebbenden worden daartoe opgeroepen (art. 279 Rv) . Deze oproeping moet tegen een behoorlijke termijn plaatsvinden. ⁵²

Aan een verzoek om een machtiging tot een (spoed)uithuisplaatsing van een minderjarige zijn specifieke eisen gesteld. Zo moeten gegevens van onder meer belanghebbenden worden opgenomen in het verzoek (art. 799 lid 1 Rv) en moeten de bescheiden worden overgelegd die kunnen dienen tot bewijs van de gestelde feiten (art. 799 lid 2 Rv) .

Art. 1:265k lid 1 BW en art. 808 Rv bepalen onder meer dat de kinderrechter een zaak over een machtiging tot een (spoed)uithuisplaatsing behandelt (zie ook art. 1:265b lid 1 BW) , dat het verzoek schriftelijk wordt gedaan, ⁵³ en dat het verzoek kan worden ingediend zonder advocaat.

In zeer spoedeisende gevallen is het mogelijk om een verzoek tot een spoedmachtiging eerst mondeling (telefonisch) te doen en dit later schriftelijk te bevestigen. In het Procesreglement familie- en jeugdrecht is bepaald dat spoedverzoeken die mondeling zijn gedaan, op de eerstvolgende werkdag vóór 12.00 uur bij de rechtbank dienen te worden bevestigd. ⁵⁴ De schriftelijke verslaglegging van het mondelinge verzoek is vereist vanuit het perspectief van hoor en wederhoor (van de wederpartij) en het schriftelijkheidsvereiste van art. 1:265k lid 1 BW. ⁵⁵

Bij een verzoek om een machtiging voor een uithuisplaatsing worden in ieder geval de ouders als belanghebbenden aangemerkt, omdat de zaak rechtstreeks op hun rechten en verplichtingen betrekking heeft (art. 798 lid 1 Rv) . Een machtiging om een uithuisplaatsing raakt immers rechtstreeks hun recht op family life (art. 8 EVRM) en hun plicht en recht om een minderjarig kind te verzorgen en op te voeden (art. 1:247 lid 1 BW) .

Op grond van art. 800 lid 3 Rv kan een beschikking tot voorlopige ondertoezichtstelling en tot een machtiging tot een (spoed)uithuisplaatsing dus alleen aanstonds worden gegeven als de behandeling niet kan worden afgewacht zonder ‘onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige’. ⁵⁷ Als niet aan de voorwaarde is voldaan, geldt het uitgangspunt dat de rechter eerst een mondelinge behandeling gelast (art. 279 lid 1 in samenhang met art. 800 lid 1-2 Rv) .

Het criterium ‘onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige’ in art. 800 lid 3 Rv heeft betrekking op de vraag of de behandeling van het verzoek kan worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige. Dat is een andere vraag dan die of een voorlopige ondertoezichtstelling noodzakelijk is om een acute en ernstige bedreiging voor de minderjarige weg te nemen.

Indien de mondelinge behandeling van het verzoek niet kan worden afgewacht, verliest een beschikking tot voorlopige ondertoezichtstelling en machtiging om een minderjarige uit huis te plaatsen haar kracht na verloop van twee weken, tenzij de belanghebbenden binnen deze termijn in de gelegenheid zijn gesteld hun mening kenbaar te maken (art. 800 lid 3 Rv) . Het alsnog horen van de ouders is verplicht en het verzoek moet met volle inachtneming van het standpunt van de ouders volledig opnieuw worden beoordeeld. ⁵⁸

Art. 800 lid 3 Rv is ingevoerd met de Wet herziening van het procesrecht in zaken van personen– en familierecht’. Lid 3 was aanvankelijk niet opgenomen in het wetsvoorstel maar is bij nota van wijziging geïntroduceerd. ⁵⁹ Uit de parlementaire geschiedenis blijkt dat met de bepaling aansluiting is gezocht bij een regeling in het destijds aanhangige wetsvoorstel ‘herziening van de maatregel van ondertoezichtstelling van minderjarigen’ (23 003), waarin het criterium ‘onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige’ al was opgenomen. ⁶⁰

Duidelijk is hiermee dat art. 800 lid 3 Rv zo moet worden begrepen, dat alleen van het voorafgaand horen van de ouders kan worden afgezien wanneer dit verhoor niet kan worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige.

Op de tweeweken-termijn van art. 800 lid 3 Rv is veel kritiek geleverd. ⁶² In het recente Wetsvoorstel versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming is voorgesteld de termijn in te korten tot één week. ⁶³ In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is toegelicht dat de tweeweken-termijn moet worden ingekort vanwege een behoefte aan verbeterde rechtsbescherming. ⁶⁴

De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor de praktijk van (spoed)machtigingen tot uithuisplaatsing van minderjarigen in Nederland. Uit de literatuur en ander onderzoek blijkt dat er grote zorgen bestaan over deze praktijk. ⁶⁵

Zo geeft een rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd uit 2022 de volgende observatie: “De inspectie constateert dat professionals bij de RvdK en de GI’s hun werk met toewijding en deskundigheid uitvoeren. Toch wordt een beslissing tot (een aanvraag voor een machtiging tot een) gedwongen uithuisplaatsing niet altijd en niet in alle facetten op basis van zorgvuldig feitenonderzoek genomen. In geen enkele casus was het feitenonderzoek volledig op orde.” ⁶⁶

En uit een factsheet van de Universiteit Leiden uit 2022 blijkt onder meer: “(…) gebrek aan rechtsbescherming [is, A-G] het belangrijkste knelpunt (…) voor burgers die te maken krijgen met een uithuisplaatsing. Denk aan spoedprocedures zonder vooraf gehoord te worden, onzorgvuldige rapporten, het gebrek aan juridische bijstand, een open rechtsgrond (een rechtsgrond die een ruime interpretatie voor uithuisplaatsing mogelijk maakt wat leidt tot rechtsonzekerheid), een kinderrechter die maar een beperkte rol heeft en niet sturend kan optreden (…).” ⁶⁷ Onderzoek van de Universiteit Leiden uit 2023 benoemt verder dat rechtsbescherming vorm moet krijgen door goed contact met ouders en voldoende informatievoorziening, reeds in het beginstadium van kinderbeschermingstrajecten. ⁶⁸

In 2023 heeft ook het Landelijk Overleg van Vakinhoud Familie- en jeugdrecht van de rechtbanken en de gerechtshoven een rapport opgesteld, met de titel ‘Recht doen aan kinderen en ouders’. ⁶⁹ In dit rapport wordt onderzocht hoe rechters rechtsbescherming bieden in familie- en jeugdzaken. Aandachtspunten die uit het rapport blijken zijn de probleemanalyse door de rechter, de motivering van beslissingen (zeker bij spoedbeslissingen), de regierol van de rechter en het belang van waarheidsvinding. Ook is een belangrijk aandachtspunt het zorgen voor procedurele rechtvaardigheid: ouders en anderen hebben regelmatig het gevoel niet (echt) gehoord te worden door de rechter. Het rapport doet verschillende aanbevelingen, zoals het hanteren als uitgangspunt dat één rechter betrokken is bij één gezin, meer regie nemen voordat de zitting plaatsvindt en het beter (laten) verrichten van onderzoek en gratis rechtsbijstand voor ouders, goed in acht nemen wat (onder andere) ouders aan de rechter meegeven, het verrichten van onderzoek naar de mogelijkheid om betrokkenen bij spoedbeslissingen toch direct te horen, en een verkorting van de hogerberoeptermijn en die voor het alsnog horen van belanghebbenden bij spoedbeslissingen.

In 2024 is nog het Advies ‘Kinderen en ouders met recht goed beschermd’ gepubliceerd. Dit advies bevat vergelijkbare aanbevelingen als de aanbevelingen uit het rapport ‘Recht doen aan kinderen en ouders’ en doet ook verschillende aanbevelingen voor het verbeteren van de besluitvormingsprocedure die vooraf gaat aan een procedure bij de kinderrechter (in het kader van het recht op informatie, participatie en ondersteuning van betrokkenen). ⁷⁰

In de praktijk wordt een minderjarige soms uit huis geplaatst zonder tussenkomst van de rechter, maar op basis van instemming van de ouders. Deze praktijk moet worden gezien tegen de achtergrond van het vrijwillige en wettelijke jeugdhulpverleningstraject waarin de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning voorzien. In dit preventieve jeugdbeschermingstraject wordt hulp geboden voordat er sprake is van een kinderbeschermingsmaatregel, al dan niet met “zachte drang”. ⁷⁵

In de literatuur is er veel kritiek op het zogenoemde ‘drangtraject’ bij uithuisplaatsingen. Zo signaleert Van der Zon dat er spanning bestaat tussen de strekking van de regel van art. 1:265a BW en het preventieve jeugdbeschermingstraject waarin instemming van de ouders wordt gezocht. ⁷⁶ Ook Bruning, Van den Brink & Punselie noemen deze spanning en hebben in het bijzonder zorgen over het veelvuldig hanteren in de praktijk van een ‘drangvariant’ die niet uitdrukkelijk in de Jeugdwet is geregeld. ⁷⁷ Verkroost is eveneens kritisch en benadrukt het belang van informed consent als wordt gehandeld op basis van (beweerdelijke) instemming van betrokkenen. ⁷⁸ Zie in deze lijn tevens De Graaf, die signaleert dat er een dilemma bestaat “tussen hulp en recht” en dat bezuinigingen en werkdruk het zorgvuldig optreden van jeugdhulpverleners niet makkelijk(er) maken. ⁷⁹ Ook advocaat-generaal Lückers was kritisch op uithuisplaatsingen binnen een drangtraject. ⁸⁰

In de feitenrechtspraak wordt benadrukt dat daadwerkelijke instemming van ouders nodig is voor een uithuisplaatsing als geen sprake is van een ondertoezichtstelling en wordt kritisch gekeken naar ‘drangtrajecten’. ⁸¹

Ook zijn er verschillende onderzoeken en adviezen verschenen waarin kritiek wordt geuit op drangtrajecten, waarbij ook op de juridische eisen wordt ingegaan. ⁸²

Het cassatieberoep is gericht tegen de beslissing van het hof in de zaak met zaaknummer 200.358.685/01 (de spoedmachtiging tot uithuisplaatsing) en bestrijdt alleen rov. 4.5.8-4.5.10 van de bestreden beschikking voor zover die overwegingen betrekking hebben op art. 800 lid 3 Rv. Het cassatiemiddel bestaat uit drie onderdelen. ⁸³ Onderdeel I valt uiteen in verschillende subonderdelen.

Voor de beoordeling van het cassatieberoep is relevant naar welk moment en op basis van welke gegevens het hof over de beslissing tot het verlenen van de spoedmachtiging tot uithuisplaatsing moest oordelen. In een uitspraak uit 2022 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat het hof in zo’n geval bij de beoordeling dient uit te gaan van de situatie ten tijde van de beslissing van de rechtbank en van de gegevens waarover de rechtbank beschikte, met inachtneming van het in hoger beroep gevoerde debat. ⁸⁶

Deze klachten lenen zich voor een gezamenlijke bespreking.

Het hof gaat in rov. 4.5.8 uit van de juiste maatstaf voor de toepassing van art. 800 lid 3 Rv, namelijk of sprake is van een “onmiddellijk en ernstig gevaar”.

De toepassing van de maatstaf door het hof is echter niet juist. In de laatste zin van rov. 4.5.9 oordeelt het hof dat het begrijpelijk en terecht is dat de kinderrechter direct zonder het horen van ouders heeft beslist, omdat de kinderrechter was gebeld met de mededeling dat de ouders de toestemming voor de uithuisplaatsing van hun net éénjarige dochter hadden ingetrokken, terwijl het volgens Veilig Thuis en de raad voor haar niet veilig was om terug naar huis te keren. Hiermee miskent het hof het toetsingskader van art. 800 lid 3 Rv, namelijk dat sprake is van een onmiddellijk en ernstig gevaar dat aan het (spoedig) vooraf horen van ouders tijdens een mondelinge behandeling in de weg staat. Dat is iets anders dan de vraag of het kind terug naar de ouders kon, zonder een onmiddellijk en ernstig gevaar voor het kind (zie 3.35).

Dat sprake moet zijn van een onmiddellijk en ernstig gevaar dat in de weg staat aan het vooraf horen van de ouders, vormt een hoge drempel, met een mensenrechtelijke achtergrond. Uit de rechtspraak van het EHRM volgt dat het niet voorafgaand horen van de ouders gerechtvaardigd moet zijn door de feiten en omstandigheden van het geval en concreet moet worden onderbouwd (zie onder 3.20-3.25). Uit het feit dat het terugkeren volgens de raad en Veilig Thuis “niet veilig” was (rov. 4.5.9), volgt echter geenszins dat het voorafgaand horen van de ouders niet kon worden afgewacht.

Het oordeel van het hof dat voldaan is aan de maatstaf van art. 800 lid 3 Rv is ook onbegrijpelijk, nu vaststaat dat het kind op 25 augustus 2025 al een maand op een voor de ouders onbekende locatie verbleef. De kinderrechter was hiervan op de hoogte, zo blijkt uit de beschikking van 26 augustus 2025 (rov. 2.2). Alleen al hierom is niet in te zien op grond waarvan de kinderrechter heeft geoordeeld dat sprake was van een onmiddellijk en ernstig gevaar dat aan het voorafgaand horen van de ouders in de weg stond. Laat staan dat sprake was van een ‘obvious case of danger’ (zie onder 3.20-3.24).

Verder is ook niet begrijpelijk dat het hof overweegt ”dat niet kan worden vastgesteld of hetgeen telefonisch aan de kinderrechter is medegedeeld omtrent het spoedverzoek, volledig in overeenstemming is met hetgeen in de schriftelijke weergave van dit verzoek van 26 augustus 2025 is opgenomen, in het bijzonder over hoe de uithuisplaatsing tot dat moment is verlopen, hoe de ouders zich tot dan toe hadden opgesteld en dat de ouders werden bijgestaan door een advocaat”. De kinderrechter heeft in zijn beschikking van 25 augustus 2025, op schrift gesteld op 26 augustus 2025, het volgende overwogen: “De kinderrechter neemt mee in de beoordeling: - het mondelinge verzoek van de raad op 25 augustus 2025, gevolgd door de schriftelijke bevestiging van het verzoek met bijlagen van 26 augustus 2025, ontvangen op 26 augustus 2025.” (rov. 1.1). Ook noemt de kinderrechter het verblijf van het kind op een geheim adres (rov. 2.2) en dat de ouders de toestemming voor vrijwillige uithuisplaatsing intrekken (rov. 4.6). Nergens in de beschikking heeft de kinderrechter vermeld dat de mondeling verstrekte informatie door de raad afwijkt van de inhoud van de schriftelijke bevestiging daarvan (met bijlagen).

Het hof had er dan ook van moeten uitgaan dat de mondelinge en schriftelijk verstrekte informatie overeenkwam. De regel dat op mondelinge wijze verstrekte informatie schriftelijk moet worden bevestigd (zie onder 3.30-3.31), heeft juist als achtergrond het fundamentele beginsel van hoor en wederhoor. Dat beginsel wordt geweld aangedaan als wordt aangenomen dat niet met zekerheid vastgesteld kan worden welke informatie mondeling is verstrekt, en om die reden een (volledige) toetsing van de rechterlijke beslissing achterwege blijft.

Hoe dan ook staat vast dat de kinderrechter bekend was met het feit dat (i) het kind al sinds een maand uit huis was geplaatst en op een voor de ouders geheime locatie verbleef; (ii) dat de ouders hun (veronderstelde) instemming voor de uithuisplaatsing van het kind hadden ingetrokken en (iii) dat de ouders een advocaat hadden ingeschakeld. Ook dat laatste is immers vermeld in de schriftelijke vastlegging van het verzoek. De e-mail van de advocaat vormde ook de aanleiding voor het spoedverzoek aan de kinderrechter. Onbegrijpelijk is dan ook de overweging van het hof dat niet bekend is “of de kinderrechter op maandagavond 25 augustus 2025 heeft geweten dat de – al dan niet vrijwillige – uithuisplaatsing van het kind op dat moment al een maand duurde (…) en [de ouders] bijstand hadden van een advocaat”. Aangenomen moet immers worden dat de kinderrechter daarmee wél bekend was.

Reeds de omstandigheden (i) en (ii) maken dat niet is in te zien waarom het voorafgaand horen van de ouders een onmiddellijk en ernstig gevaar voor het kind zou hebben opgeleverd. Omstandigheid (iii) maakt dat de kinderrechter – zelfs als het niet wenselijk of mogelijk zou zijn geweest dat de ouders werden gehoord (wat dus niet het geval is) – hoe dan ook gehouden was om contact op te nemen om van de advocaat te horen wat het standpunt van de ouders was en dit bij de beoordeling te betrekken.

Hiermee slagen de klachten genoemd onder a t/m g.

Voor zover de klachten zijn gericht tegen de overweging van het hof dat de periode voorafgaande aan de procedure bij de kinderrechter niet ter beoordeling voorligt aan het hof, maar dat het er om gaat of er op 25 augustus 2025 sprake was van een situatie waarbij de behandeling van het verzoek om een machtiging tot uithuisplaatsing niet kon worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor het kind, geldt het volgende.

De klacht faalt voor zover deze tot strekking zou hebben dat het hof had moeten beoordelen of de raad voor de kinderbescherming en/of Veilig Thuis een verwijt valt te maken in de periode voorafgaand aan de spoedmachtiging, of dat het hof had moeten beoordelen of wel sprake is geweest van informed consent van de ouders ten aanzien van de uithuisplaatsing van het kind op 22 juli 2025, zonder rechterlijke machtiging. Die beoordelingen hoefde het hof namelijk niet te maken.

De klacht slaagt echter wel voor zover zij tot strekking heeft dat bij de toetsing aan de norm van art. 800 lid 3 Rv, dus of op 25 augustus 2025 sprake was van een situatie waarin de behandeling van het verzoek om een machtiging tot uithuisplaatsing niet kon worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor het kind, alle feiten en omstandigheden van het geval moeten worden betrokken. Dat betekent dat ook feiten en omstandigheden in de periode voorafgaand aan 25 augustus 2025 bij de beoordeling moeten worden betrokken, uiteraard voor zover zij kenbaar waren voor de kinderrechter.

In dit geval was bekend dat het kind al een maand, zonder rechterlijke tussenkomst, uithuisgeplaatst was op een geheime locatie. Het hof constateert hierover ook dat dit enkele feit bij het hof grote vragen oproept over de vrijwilligheid van deze plaatsing (rov. 4.5.7). Nu deze informatie ook bekend was bij de kinderrechter, had het hof deze omstandigheid ook moeten betrekken bij de toetsing aan de norm van art. 800 lid 3 Rv. Deze omstandigheid benadrukt immers nog eens extra het belang van het wél horen van de ouders op 25 augustus 2025. Dit geldt temeer tegen de achtergrond van het problematische karakter van de uithuisplaatsing van een kind in het kader van een drangtraject en de kritiek die daarop bestaat (zie onder 3.47-3.50), waarmee de kinderrechter ongetwijfeld ook bekend is.

Voor deze klachten geldt het volgende.

Op zichzelf kan worden onderschreven dat het zeer wenselijk is dat als het voorafgaand horen van ouders (en kinderen) bij het nemen van spoedbeslissingen achterwege is gebleven, zo spoedig mogelijk na de beslissingen de ouders alsnog worden gehoord. Dit betekent echter niet dat het strijdig is met art. 800 lid 3 Rv, uitgelegd in een mensenrechtelijke context, indien dit horen – zoals in dit geval – na elf dagen plaatsvindt. Dit is nog steeds binnen de termijn van twee weken die art. 800 lid 3 Rv stelt. Dat ouders zo spoedig mogelijk alsnog moeten worden gehoord, volgt niet uit de wettekst en ook niet uit de parlementaire geschiedenis (zie 3.33 e.v.).

Ook de rechtspraak van het EHRM dwingt niet tot het buiten werking stellen van de termijn van art. 800 lid 3 Rv en ook niet tot het hanteren van een kortere termijn voor het horen van de ouders, zoals ook het hof heeft overwogen (bestreden beschikking rov. 4.5.10). Uit de rechtspraak van het EHRM volgt dat ouders in het algemeen voldoende betrokken moeten worden bij de besluitvorming rondom het treffen van kinderbeschermingsmaatregelen (zie 3.15-3.18). Ook blijkt daaruit dat slechts in bijzondere omstandigheden kan worden afgezien van het voorafgaand horen van ouders bij het nemen van kinderbeschermingsmaatregelen en dat concreet moet worden onderbouwd waarom dat niet mogelijk of niet wenselijk is (zie onder 3.17-3.24). Uit die rechtspraak van het EHRM volgt echter niet dat ouders altijd zo snel mogelijk moeten worden gehoord na het treffen van spoedmaatregelen buiten de ouders om en dat de termijn van twee weken daarom niet aanvaardbaar zou zijn. Gelet op de ‘margin of appreciation’ die de verdragsstaten toekomt (zie onder 3.12), is er ook geen reden om aan te nemen dat het EHRM concreet zou eisen dat, in plaats van binnen twee weken, steeds zo spoedig als mogelijk de ouders worden gehoord.

De ouders kunnen ook niet worden gevolgd in hun standpunt dat de termijn voor het horen begint te lopen op het moment dat de feitelijke uithuisplaatsing een aanvang heeft genomen, dus op 22 juli 2025. De termijn van art. 800 lid 3 Rv ziet op het horen bij het door de rechter opleggen van spoedmaatregelen. Dat laat onverlet dat ten aanzien van de vraag of de ouders voorafgaand aan het treffen van de maatregelen moeten worden gehoord, wel degelijk moet worden meegewogen dat al langer sprake is van een feitelijke uithuisplaatsing, zonder rechterlijke tussenkomst. In een dergelijk geval zou de rechter nóg terughoudender moeten zijn ten aanzien van het niet voorafgaand horen van de ouders (zie ook onder 4.22).

Dat in het conceptwetsvoorstel ‘Wet versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming’ een verkorting van de termijn van art. 800 lid 3 Rv tot één week wordt voorgesteld, maakt het voorgaande niet anders. Uit de toelichting op deze voorgestelde wijziging kan ook niet worden afgeleid dat het EVRM tot deze wijziging dwingt, maar slechts dat deze wijziging wenselijk wordt geacht, ook gelet op rechtspraak van het EHRM (zie onder 3.40). Er is dan ook geen noodzaak om te anticiperen op de nieuwe termijn.

Evenmin doorslaggevend zijn de termijnen die in de Wzd en Wvggz worden gehanteerd voor het horen van personen in crisisgevallen (drie dagen).

De slotsom is dat de bestreden beschikking niet in stand kan blijven.

M.i. kan de Hoge Raad de zaak zelf afdoen. Uit de feiten en omstandigheden van het geval volgt m.i. onontkoombaar dat de kinderrechter geen spoedmachtiging tot uithuisplaatsing had mogen verlenen zonder het voorafgaand horen van de ouders. Ten tijde van het afgeven van de spoedmachtiging verbleef het kind al een maand op een voor de ouders onbekende locatie. Nu geen andere feiten of omstandigheden zijn gesteld of gebleken, was dan ook niet voldaan aan de maatstaf van art. 800 lid 3 Rv dat de behandeling van het verzoek in aanwezigheid van de ouders niet kon worden afgewacht vanwege ‘onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige’. Volledigheidshalve is nog op te merken dat de vraag of de ouders wel of niet bereid waren mee te werken in de periode juli-augustus met hulpverlening verder niet relevant is. Ook kan in het midden blijven wat zich precies heeft voorgedaan op 22 juli 2025 en of toen terecht is uitgegaan van informed consent van de ouders met de uithuisplaatsing van hun kind.

Het voorgaande leidt tot vernietiging van de beschikking van 25 augustus 2025 van de kinderrechter, op schrift gesteld op 26 augustus 2025, voorzover deze beschikking aan het oordeel van het hof was onderworpen.