Gerechtshof 's-Hertogenbosch 30-09-2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:2687

In dit hoger beroep kan worden uitgegaan van de volgende feiten.

1. Partijen zijn op 9 september 2004 te [A] , Iran met elkaar gehuwd.

2. Uit het huwelijk is op [geboortedatum] te [A] , [persoon A] geboren.

3. Bij beschikking van de rechtbank Noord-Nederland, locatie Groningen van 9 oktober 2018 is op gemeenschappelijk verzoek van partijen de echtscheiding uitgesproken (productie 2 bij dagvaarding in eerste aanleg).

4. De echtscheidingsbeschikking is op 13 november 2018 ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.

In deze procedure vordert de vrouw om, zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, de man te veroordelen:

1. om binnen veertien dagen na betekening van het vonnis zijn volledige en onvoorwaardelijke medewerking te verlenen aan het tot stand komen van de Iraanse religieuze echtscheiding, waaronder in ieder geval wordt verstaan het verschijnen tijdens een (nog te maken) afspraak met de geestelijke, [persoon B] , en het inschrijven van de echtscheiding bij de Iraanse ambassade te ’s-Gravenhage, onder verbeurte van een dwangsom van € 500,-- per dag of dagdeel dat de man weigert aan deze verplichting te voldoen, met een maximum van € 500.000,--;

2. in de kosten van het geding te vermeerderen met de wettelijke rente.

De man heeft gemotiveerd verweer gevoerd.

In het tussenvonnis van 1 mei 2024 heeft de rechtbank een mondelinge behandeling gelast.

De man voert in hoger beroep vier grieven aan. Hij concludeert tot vernietiging van het bestreden vonnis en tot het alsnog afwijzen van de vorderingen van de vrouw, met compensatie van de proceskosten.

Het geschil heeft internationaal privaatrechtelijke aspecten. Beide partijen wonen in Nederland, maar zijn geboren in Iran. Aangezien partijen in Nederland woonplaats hebben, komt aan de Nederlandse rechter op grond van artikel 2 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering rechtsmacht toe.

De rechtbank heeft overwogen:

Voor wat betreft het beroep van de man op het christen zijn acht de rechtbank het belang van de vrouw om, gezien de nu bestaande beperkingen van haar recht op zelfbeschikking, bevrijd te worden uit het religieuze huwelijk zwaarder dan het belang van de man om niet mee te werken aan ontbinding omdat hij christen is. Bovendien strookt zijn stelling niet met zijn verklaring dat hij wenst mee te werken op voorwaarde dat de vrouw afstand doet van haar recht op de bruidsgave.

Ook de voorwaarde dat de vrouw afstand doet van haar recht op de bruidsgave acht de rechtbank niet zwaarwegend genoeg voor het niet verlenen van medewerking door de man aan ontbinding van het religieuze huwelijk. De bruidsgave, volgens de man bestaande uit munten die een aanzienlijke waarde vertegenwoordigen, is een vorderingsrecht van de vrouw. Bij aanvang van het huwelijk zijn partijen deze bruidsgave overeengekomen. Desgevraagd hebben partijen op de mondelinge behandeling verklaard dat deze bruidsgave nog niet is voldaan door de man aan de vrouw. Volgens de man loopt er in Iran een procedure waarin de vrouw haar bruidsgave opeist maar in het licht van de gemotiveerde betwisting door de vrouw is dit bij gebrek aan verder bewijs niet komen vast te staan. Dit betekent dat er vanuit moet worden gaan dat het vorderingsrecht van de vrouw nog bestaat. Partijen staat het vrij om hierover afspraken te maken maar afstand van dit recht kan door de man niet als voorwaarde worden gesteld aan het verlenen van zijn medewerking aan het ontbinden van het religieuze huwelijk, nog daargelaten dat het vorderingsrecht nog niet is ingeroepen en dat onduidelijk is gebleven hoe dat recht in de huwelijksakte is opgenomen en of hier bepaalde voorwaarden aan zijn verbonden. De door de man gestelde voorwaarde wordt gepasseerd.

Tot slot stelt de man zich op het standpunt dat hij gevaar loopt hij als hij een bezoek moet brengen aan de Iraanse ambassade om de echtscheiding te regelen omdat hij is gevlucht. Gelet op de gemotiveerde betwisting door de vrouw heeft de man echter onvoldoende gesteld waaruit zou kunnen worden afgeleid waar het gevaar voor hem uit blijkt of wat de gevolgen zijn omdat hij is gevlucht. Bovendien zou de vrouw hetzelfde risico lopen omdat zij ook is gevlucht. Desgevraagd heeft de man ook op de mondelinge behandeling niet kunnen uitleggen waar het gevaar uit bestaat. Omdat de man zijn vrees onvoldoende heeft onderbouwd, weegt zijn belang niet zwaarder dan het recht van de vrouw op zelfbeschikking. Daarbij komt dat de advocaat van de vrouw heeft aangevoerd dat er een andere manier is om de religieuze echtscheiding te regelen bij de Iraanse ambassade zonder de fysieke aanwezigheid van de man. Dit zou een schriftelijke procedure betreffen waarbij de man de documenten bij de vrouw moet aan leveren zoals aangegeven in productie 4, onder 5 tot en met 11 bij de dagvaarding. Daarvoor hoeft de man niet bij de ambassade te verschijnen, enkel de vrouw. De man heeft desgevraagd aangegeven aan een dergelijke schriftelijke procedure te willen meewerken. Dat hij daarbij als voorwaarde heeft gesteld dat de vrouw afstand doet van haar recht op de bruidsgave. doet daaraan niet af nu die voorwaarde door de rechtbank onder rechtsoverweging 3.10. al is gepasseerd.

De grieven van de man keren zich tegen:

• het oordeel van de rechtbank dat de vrouw gevangen blijft binnen het huwelijk (grief I);

• de (onjuiste) belangafweging door de rechtbank (grief II)

• de toewijzing van de vordering van de vrouw (grief III);

• de koppeling van een dwangsom aan de nakoming van de veroordeling door de man (grief IV).

Het hof overweegt als volgt.

Artikel 1:68 lid 2 BW bepaalt dat een partij bij een religieuze of levensbeschouwelijke verbintenis is gehouden tot het verlenen van medewerking aan het teniet doen gaan van die verbintenis indien een andere partij daarom verzoekt, tenzij dit gelet op de zwaarwegende belangen in redelijkheid niet kan worden gevergd. Genoemd wetsartikel is op 1 juli 2023 in werking getreden met de Wet Tegengaan huwelijkse gevangenschap.

De man stelt primair dat het religieus huwelijk ingevolge Islamitische wetten nietig is door de bekering van partijen tot het christendom en dat daarom geen medewerking van de man nodig is.

Naar het oordeel van het hof kan in het midden blijven of het huwelijk, zoals de man stelt, thans nietig is. Vast staat dat er sprake was van een rechtsgeldig Iraans religieus huwelijk. De vrouw heeft er dan ook belang bij dat ingeschreven wordt dat de religieuze verbintenis niet meer bestaat. Van een zwaarwegend belang van de man in dit verband om zijn medewerking te weigeren is dan ook naar het oordeel van het hof geen sprake.

Het hof overweegt verder als volgt. Doordat de man niet onvoorwaardelijk zijn medewerking verleent aan het verzoek van de vrouw tot het teniet doen van het religieuze huwelijk blijft de vrouw gevangen binnen het huwelijk. Voor de vrouw gelden immers op dit moment (nu het tenietgaan van de religieuze verbintenis niet is ingeschreven) nog steeds de regels die van toepassing zijn op een religieus huwelijk. Dit heeft voor haar onder meer de volgende gevolgen. Als de vrouw naar Iran reist, heeft zij de toestemming van de man nodig om het land weer te kunnen verlaten. Zij kan niet zelfstandig een nieuw paspoort aanvragen. Ook kan de vrouw op dit moment niet met een ander trouwen omdat zij naar Iraans recht nog met de man gehuwd is.

De man heeft gesteld dat de vrouw in Iran een Khul-scheiding kan aanvragen en daarvoor zijn medewerking niet nodig is. Ook in het geval van een Khul-scheiding heeft de vrouw echter de medewerking van de man nodig omdat afspraken moeten worden gemaakt over de bruidsgave. De vrouw blijft dan, bijvoorbeeld voor de aanvraag van een nieuw paspoort, afhankelijk van de man omdat de man naar Iraans recht daarvoor (zolang het religieus huwelijk niet is ontbonden) toestemming moet geven. Dit kan niet van de vrouw worden gevergd.

De man beroept zich er verder op dat hij zich heeft bekeerd tot het christendom en daarom niet van hem verlangd kan worden dat hij meewerkt aan ontbinding van het religieuze huwelijk. Het hof is van oordeel dat het belang van de vrouw om bevrijd te worden uit het religieuze huwelijk zwaarder weegt, gezien de bestaande beperkingen van haar recht op zelfbeschikking, zoals hiervoor in rov. 8.15 genoemd. Daarbij is het volgende van belang.

a. a) Zoals ook de rechtbank reeds heeft overwogen, strookt deze stellingname van de man niet met zijn verklaring dat hij wél bereid is om mee te werken aan het teniet doen van het religieuze huwelijk als de vrouw afstand doet van haar recht op de bruidsgave.

b) Dat de man gevaar zou lopen als hij een bezoek moet brengen aan de Iraanse ambassade om het teniet doen van het religieuze huwelijk te regelen omdat hij is gevlucht én zich heeft bekeerd tot het Christendom kan niet worden vastgesteld. Bovendien heeft de vrouw onweersproken aangevoerd dat de man niet fysiek aanwezig hoeft te zijn bij de Iraanse ambassade. Er kan een schriftelijke procedure worden gevoerd. De man heeft in eerste aanleg aangegeven dat hij aan een dergelijke schriftelijke procedure wil meewerken als de vrouw afstand doet van haar recht op de bruidsgave. Op deze door de man gestelde voorwaarde gaat het hof hierna in rov. 8.18 in.

c) Bovendien kan de man bij deze schriftelijke procedure in het midden laten dat hij Christen is. Dat de man daarbij een verklaring moet ondertekenen waar boven staat ‘In naam van Allah’ is onvoldoende zwaarwegend in het licht van de belangen die vrouw heeft bij het tenietgaan van het religieuze huwelijk.

Dat de vrouw geen afstand wil doen van haar aanspraak op de bruidsgave, zoals die in de huwelijksakte is opgenomen, kan niet leiden tot een ander oordeel. De man kan, gelet op de bestaande beperkingen van het recht op zelfbeschikking van de vrouw, zoals hiervoor in rov. 8.15 genoemd, niet het doen van afstand van haar vordering op betaling van de bruidsgave als voorwaarde stellen voor het verlenen van zijn medewerking aan het ontbinden van het religieuze huwelijk. Het bezwaar van de man is, gelet op de belangen van de vrouw bij haar recht op zelfbeschikking in dit verband onvoldoende zwaarwegend. Het hof merkt daarbij nog op dat thans niet aan de orde is of de vrouw daadwerkelijk een vordering heeft op de man vanwege de in de huwelijksakte opgenomen bruidsgave en/of aan deze vordering beperkingen dienen te worden gesteld.

Het hof zal met toepassing van art. 237 jo. art. 353 Rv (partijen zijn voormalige echtgenoten) de proceskosten compenseren, in die zin dat iedere partij de eigen kosten van het hoger beroep draagt.