Hoge Raad 17-07-2026, ECLI:NL:HR:2026:1293

Ten aanzien van het huwelijksvermogensregime heeft de rechtbank ¹ in haar eindbeschikking voor recht verklaard dat het onderdeel van bepaling A van de huwelijkse voorwaarden van partijen dat ziet op het geval dat de vrouw geen aanspraak heeft op de helft van het vermogen van de man ingeval zij het verzoek tot echtscheiding indient, in de situatie van partijen geen resultaat oplevert dat onverenigbaar is met de openbare orde, zodat op grond van de huwelijkse voorwaarden de aanspraak van de vrouw op het vermogen van de man vervalt, gelet op het feit dat zij het verzoek tot echtscheiding heeft ingediend.

Voorts heeft de rechtbank in haar eindbeschikking ten aanzien van de bruidsgave bepaald dat de man aan de vrouw dient te betalen, respectievelijk over te dragen, een bedrag van 40.000.265,50 Rial en 150 volle Bahar Azadi gouden munten, waarvan 40 munten pas aan de vrouw behoeven te worden overgedragen zodra de man daartoe (weer) voldoende draagkracht heeft.

Ten aanzien van de afwikkeling van het huwelijksvermogensregime heeft het hof, voor zover in cassatie van belang, als volgt overwogen.

Op grond van het Haags Huwelijksvermogensverdrag 1978 ³ kan een bepaling in huwelijkse voorwaarden die een huwelijksvermogensrechtelijke aanspraak afhankelijk stelt van het antwoord op de vraag welke echtgenoot de echtscheiding heeft verzocht, kennelijk onverenigbaar zijn met de openbare orde. Een dergelijke bepaling maakt immers onderscheid tussen de echtgenoten in de fase voorafgaand aan de indiening van een verzoek tot echtscheiding en kan leiden tot een beperking van het recht op toegang tot de rechter van de desbetreffende echtgenoot. De vraag of dat onderscheid en die beperking tot een resultaat leiden dat kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde, kan niet in algemene zin worden beantwoord, nu in dat verband mede betekenis toekomt aan de overige feiten en omstandigheden van het concrete geval, in het bijzonder de mate van betrokkenheid van Nederland bij dat geval. (rov. 5.7)

De betrokkenheid van Nederland moet worden getoetst naar het moment waarop de Nederlandse rechter wordt gevraagd een beslissing te nemen over het huwelijksvermogensregime van partijen. (rov. 5.8)

Het hof neemt de gronden van de rechtbank in deze over na een eigen afweging en voegt daar nog het volgende aan toe. Wat betreft de toelaatbaarheid van de voorwaarden in de huwelijkse voorwaarden dient te worden getoetst aan art. 14 HHV 1978, hetgeen betekent dat toepassing van het door het verdrag aangewezen recht slechts achterwege kan blijven indien zij kennelijk in strijd is met de openbare orde. Hiervan is geen sprake. Partijen zijn de huwelijkse voorwaarden in deze vorm aangegaan, terwijl zij hiertoe niet verplicht waren en gesteld noch gebleken is dat sprake was van een wilsgebrek. Dat in de huwelijkse voorwaarden sprake zou zijn van een onacceptabele vorm van discriminatie van de vrouw is niet gebleken. Het Iraanse recht kent een stelsel van algehele scheiding van vermogens. De bepaling in de huwelijkse voorwaarden beoogt juist om de vrouw in financieel opzicht te beschermen voor het geval de man besluit haar te verlaten. Indien de man de echtscheiding zou hebben geïnitieerd, kan hij geen recht doen gelden op een deel van het vermogen van de vrouw, terwijl hij bij scheiding een deel van zijn vermogen kwijtraakt. De in hoger beroep voorliggende beperkende voorwaarde in bepaling A is dan ook niet discriminerend, zodat geen sprake is van kennelijke onverenigbaarheid met de openbare orde zoals bedoeld in art. 14 HHV 1978. (rov. 5.9)

Ten aanzien van de bruidsgave heeft het hof, voor zover in cassatie van belang, als volgt overwogen.

Tussen partijen staat vast dat zij ten tijde van het huwelijk een door de man aan de vrouw verschuldigde bruidsgave zijn overeengekomen van Rial 40.000.265,50 en 150 volle Bahar Azadi gouden munten. In hoger beroep is geen grief gericht tegen de toepassing door de rechtbank van Iraans recht op het huwelijksvermogensregime en de afwikkeling daarvan (waaronder blijkens de eindbeschikking van de rechtbank eveneens de bruidsgave wordt verstaan). Het hof zal in hoger beroep dan ook uitgaan van de toepasselijkheid van Iraans recht en is zelf ook van oordeel dat er in de Verordening Rome I ⁴ grondslag is voor de toepasselijkheid van Iraans recht, mede gelet op art. 10:154 BW. (rov. 5.13)

Naar Nederlands internationaal privaatrecht wordt de bruidsgave gekwalificeerd als een rechtsverhouding sui generis, derhalve als een rechtsfiguur met een geheel eigen karakter. Hierdoor is deze niet gelijk te stellen aan de rechtsfiguur partneralimentatie dan wel aan een huwelijksvermogensrechtelijke aanspraak. Het hof kwalificeert het verzoek van de vrouw om de man te veroordelen om aan zijn verplichting tot betaling van de bruidsgave te voldoen, als een verplichting tot nakoming van een verbintenis uit overeenkomst, zoals die is vervat in de huwelijksakte. Deze huwelijksakte is in Iran ten overstaan van een Iraanse ambtenaar opgemaakt en uit deze huwelijksakte vloeit naar het onbestreden oordeel van de rechtbank ondubbelzinnig een rechtskeuze voor Iraans recht voort. Dit leidt ertoe dat het Iraanse recht van toepassing is ingevolge overeenkomstige toepassing van art. 3 lid 1 Verordening Rome I. Deze verordening is in dit geval niet via een communautaire maar via een nationale regeling van toepassing (art. 10:154 BW) . Dit betekent dat kan worden toegekomen aan toepassing van de algemene bepalingen van Boek 10 BW, zoals art. 10:8 BW. (rov. 5.14)

De rechtbank heeft op juiste gronden geoordeeld zoals zij heeft gedaan. Het hof neemt deze gronden over en maakt deze, na eigen afweging, tot de zijne. Een door Nederlands recht beheerste echtscheiding, zoals in deze zaak aan de orde, kent geen khul scheidingsprocedure. Anders dan de man naar voren heeft gebracht, heeft de vrouw met het initiëren van de echtscheiding dan ook geen afstand gedaan van de bruidsgave. Partijen hebben bij hun islamitisch huwelijk in Iran afspraken gemaakt naar Iraans recht. De bruidsgave vormt aldaar een essentieel onderdeel van het huwelijk en is een verplichting van de man en een aanspraak van de vrouw. Het hof ziet geen aanleiding om deze afspraken buiten toepassing te laten. Op de overeengekomen bruidsgave en de regels van nakoming en verjaring is Iraans recht van toepassing. Art. 10:8 BW dient restrictief te worden uitgelegd. Op grond van deze bepaling blijft het aangewezen buitenlandse recht slechts in exceptionele gevallen buiten toepassing, te weten indien, gelet op alle omstandigheden van het geval, kennelijk de nauwe band met dat buitenlandse recht slechts in zeer geringe mate bestaat en met een ander recht een veel nauwere band bestaat. Hiervan is niet gebleken. Bovendien hebben partijen zelf afspraken gemaakt onder het Iraanse recht, zodat terughoudendheid om art. 10:8 BW toe te passen gepast is. (rov. 5.21, eerste alinea)

Nu Iraans recht van toepassing is op de bruidsgave, is er verder weinig ruimte om de bruidsgave (op grond van de maatstaven van redelijkheid en billijkheid) te matigen, met uitzondering van de door de rechtbank in haar eindbeschikking opgenomen op het Iraanse recht gestoelde regeling, inhoudende dat de man 40 van de verschuldigde Bahar Azadi gouden munten pas behoeft te betalen als hij draagkracht heeft om die munten te voldoen. (rov. 5.21, tweede alinea)

(…)