Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 10-02-2026, ECLI:NL:GHARL:2026:741

Het verloop van de procedure blijkt uit:

• het beroepschrift met producties, ingekomen op 8 juli 2025;

• het verweerschrift met producties.

De mondelinge behandeling heeft op 11 december 2025 plaatsgevonden. Aanwezig waren:

• de man, bijgestaan door zijn advocaat,

• de vrouw, bijgestaan door haar advocaat.

3. De feiten

De man en de vrouw zijn de ouders van [minderjarige] , geboren [in] 2016.

Bij beschikking van 11 mei 2023 heeft de kantonrechter de goederen die aan de man (zullen) toebehoren onder bewind gesteld tot en met 11 mei 2028, wegens verkwisting of het hebben van problematische schulden en Stichting Humanitas Inkomensbeheer als bewindvoerder benoemd.

De man heeft de rechtbank verzocht de door hem te betalen kinderalimentatie met ingang van 1 maart 2023 dan wel per 1 oktober 2023 of de datum van indiening van het verzoekschrift, op nihil te stellen dan wel een bedrag en een ingangsdatum vast te stellen als de rechtbank juist oordeelt.

De vrouw heeft in de rechtbank in eerste aanleg gevraagd om de man niet-ontvankelijk te verklaren in zijn verzoek of zijn verzoek af te wijzen.

De rechtbank heeft in de bestreden beschikking het verzoek van de man afgewezen, omdat, samengevat, niet is gebleken van een relevante wijziging van omstandigheden die meebrengt dat de vastgestelde kinderalimentatie niet langer in stand kan blijven.

De man is met drie grieven in hoger beroep gekomen van de bestreden beschikking. De man verzoekt het hof om die beschikking te vernietigen en, opnieuw beschikkende en uitvoerbaar bij voorraad, zijn verzoek alsnog toe te wijzen.

De vrouw voert verweer. De vrouw vraagt het hof de man niet-ontvankelijk te verklaren in zijn verzoek in hoger beroep, dan wel zijn verzoek af te wijzen.

Tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep heeft de man desgevraagd verklaard dat hij (primair) een beroep doet op artikel 1:401 lid 5 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Subsidiair stelt de man dat sprake is van een wijziging van omstandigheden als bedoeld in artikel 1:401 lid 1 BW.

Op grond van artikel 1:401 lid 5 BW kan een overeenkomst betreffende levensonderhoud worden gewijzigd of ingetrokken, indien zij is aangegaan met grove miskenning van de wettelijke maatstaven. Met een grove miskenning van de wettelijke maatstaven wordt bedoeld dat, uitgaande van dezelfde gegevens, er een duidelijke wanverhouding bestaat tussen de onderhoudsbijdrage waartoe de rechter zou hebben beslist als de zaak zou zijn voorgelegd en die welke partijen zijn overeengekomen. Het gaat dan om gevallen waarin partijen onopzettelijk door onjuist inzicht of onjuiste gegevens van de wettelijke maatstaven zijn afgeweken. Grove miskenning van de wettelijke maatstaven kan zich bovendien voordoen wanneer de toekomstverwachting van partijen te optimistisch of te weinig realistisch was.

In deze zaak zijn partijen in een door hen beiden op 23 april 2019 ondertekend ouderschapsplan een bijdrage voor [minderjarige] overeengekomen van € 300,- per maand, die door de rechtbank op 10 november 2020 is vastgelegd. De rechtbank heeft in haar beschikking van 10 november 2020 het volgende overwogen: “De rechtbank stelt vast dat hoewel de man heeft verklaard dat hij op dit moment de onderhoudsbijdrage niet kan betalen en ook niet betaalt, hij ermee kan instemmen dat de door de vrouw verzochte onderhoudsbijdrage toch wordt vastgesteld in de beschikking. Daarom zal de rechtbank overeenkomstig het verzoek van de vrouw beslissen.”

Anders dan de rechtbank (in de bestreden beschikking) is het hof van oordeel dat de afspraken die partijen in het ouderschapsplan hebben gemaakt en die op 10 november 2020 in de beschikking zijn vastgelegd, zijn aangegaan met grove miskenning van de wettelijke maatstaven.
Deze afspraken waren naar het oordeel van het hof weinig realistisch gezien de verklaring van de man als hiervoor onder 5.3 geciteerd. Het hof komt daarmee tot een andere weging van de omstandigheden dan de rechtbank. Het hof zal deze beslissing hierna uitleggen.

Het is de man die moet stellen - en bij betwisting moet onderbouwen - dat partijen de overeenkomst zijn aangegaan met grove miskenning van de wettelijke maatstaven (dat zijn: de behoefte van [minderjarige] en de draagkracht van de man). De vrouw stelt dat partijen bewust zijn afgeweken van de wettelijke maatstaven. De stelplicht daarvan ligt bij haar.

De draagkracht van de man. De man heeft aangevoerd dat hij in 2020 geen draagkracht (meer) had om de afgesproken bijdrage voor [minderjarige] te betalen. Zijn bedrijf is beëindigd in 2020. Hij heeft ter onderbouwing de IB-aangifte over 2020 in het geding gebracht. De vrouw betwist weliswaar dat de man op dat moment onvoldoende draagkracht had maar zij motiveert dat niet. De man heeft op de mondelinge behandeling op 19 mei 2020 (zie hiervoor onder 5.3) ook - onweersproken - verklaard dat hij de in april 2019 overeengekomen bijdrage niet kan betalen en tot dat moment evenmin betaalt.
De behoefte van [minderjarige]. De man heeft aangevoerd dat de vrouw op dat moment wel inkomsten had (in 2020 was haar verzamelinkomen volgens de IB-aangifte € 30.000,-) maar dat hun gezamenlijke inkomsten niet de overeengekomen behoefte van [minderjarige] van € 530,- per maand rechtvaardigde. Hij heeft een behoefteberekening overgelegd ter onderbouwing, die door de vrouw niet is betwist.
Voor het hof staat daarmee vast dat partijen, bij vastlegging van hun afspraken in november 2020, verregaand zijn afgeweken van de wettelijke maatstaven.

Feit is dat de man na verkoop van de voormalig echtelijke woning begin 2023 ruim € 148.900,- heeft ontvangen. Het hof deelt volledig de visie van de vrouw dat het op de weg van de man had gelegen om (in ieder geval een deel van) dit geld aan [minderjarige] te besteden en het hof betreurt ook nadrukkelijk dat dit niet is gebeurd. Het volledige bedrag is opgegaan aan de gok- en drugsverslaving en andere foute beslissingen van de man. Dit kan de man worden verweten, maar het laat onverlet dat de man sinds 2020 feitelijk niet (meer) de draagkracht heeft gehad om de overeengekomen bijdrage te betalen. Omdat het hof van oordeel is dat de overeenkomst is aangegaan met grove miskenning van de wettelijke maatstaven zal het hof de behoefte van [minderjarige] en de draagkracht van partijen opnieuw vaststellen.

Tussen partijen is in hoger beroep niet in geschil dat [minderjarige] in ieder geval behoefte heeft aan de in 2020 overeengekomen bijdrage van € 300,- per maand. Het hof zal van dat bedrag uitgaan. Na indexering bedraagt de behoefte van [minderjarige] in 2026 € 385,- per maand.

Artikel 1:402 BW laat de rechter grote vrijheid bij het vaststellen van de ingangsdatum van de alimentatieverplichting. Drie data liggen als ingangsdatum het meest voor de hand: de datum waarop de omstandigheden zijn ingetreden die voor de onderhoudsverplichting bepalend zijn, de datum van het inleidend processtuk en de datum waarop de rechter beslist.

De man ontvangt met ingang van 20 september 2023 een uitkering op grond van de Participatiewet oftewel een bijstandsuitkering (productie 8 bij journaalbericht namens de man van 14 maart 2025). Bij het LBIO staat tot 1 oktober 2023 vanwege achterstallige alimentatie een bedrag open van € 666,45 exclusief opslag. De bijstandsuitkering is aan de man verstrekt als geldlening en is op dit moment dus nog geen gift. Hoewel de man geen stukken heeft overgelegd en tijdens de mondelinge behandeling ook niet heeft toegelicht of de gemeente van hem verwacht dat hij de door hem ontvangen bijstandsuitkering daadwerkelijk moet terugbetalen, bestaat het risico daarop. Het hof ziet daarom aanleiding de alimentatieverplichting van de man van 1 oktober 2023 tot vandaag vast te stellen op wat de man feitelijk al heeft betaald.

Met ingang van vandaag stelt het hof de door de man aan de vrouw te betalen kinderalimentatie, overeenkomstig de aanbevelingen van de expertgroep alimentatienormen, op € 25,- per maand. Het hof neemt hierbij in aanmerking dat in het budgetplan van de man (productie 11 bij het beroepschrift) rekening wordt gehouden met een betalingsregeling voor de (achterstallige) kinderalimentatie, zodat aangenomen moet worden dat de man beschikt over voldoende draagkracht om de minimale bijdrage voor [minderjarige] te voldoen.