Gerechtshof Amsterdam 16-12-2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:3439

[kind 1] was niet ter zitting aanwezig.

Mr. Rosier en mr. Montanus hebben ieder de zaak toegelicht aan de hand van overgelegde spreekaantekeningen.

Principaal hoger beroep

Incidenteel hoger beroep

Rechtsmacht

Ingevolge het bepaalde in artikel 5 lid 1 HVV 2000 zijn de gerechtelijke of administratieve autoriteiten van de Verdragsluitende Staat waar de volwassene zijn gewone verblijfplaats heeft, bevoegd maatregelen te nemen die strekken tot de bescherming van diens persoon of vermogen.

Aangezien het begrip gewone verblijfplaats in het HVV 2000 niet nader is gedefinieerd moet aan de hand van alle feiten en omstandigheden van het geval worden beoordeeld waar [kind 1] ten tijde van de indiening van het inleidend verzoek zijn gewone verblijfplaats had. Daarbij moet onder meer worden gekeken naar de duur, regelmaat, intentie van het verblijf op het grondgebied van een staat, verhuizing van een volwassene naar een staat, en de familiale en sociale banden met die staat.

Naar het oordeel van het hof had [kind 1] ten tijde van de indiening van het inleidend verzoek (11 juli 2014) zijn gewone verblijfplaats in Nederland. Hij was toen nog minderjarig. Er was een zorgregeling waarbij hij afwisselend bij beide ouders verbleef. Hij stond ingeschreven bij de moeder. Verder staat vast dat [kind 1] in Nederland is opgegroeid en naar school is gegaan, behoudens een onderbreking van een jaar waarbij hij vanaf juli 2020 tot en met augustus 2021 in de VS naar school is gegaan. In augustus 2024 is [kind 1] met de vader op vakantie gegaan naar de VS - toen nog met de gedachte na de vakantie in Nederland naar dagbesteding te gaan - en daarna is hij niet meer teruggekeerd naar Nederland. Op grond van deze omstandigheden is het hof van oordeel dat [kind 1] op 11 juli 2024 zijn gewone verblijfplaats in Nederland had.

Dat [kind 1] op het moment dat hij 18 jaar werd (1 oktober 2024) bij zijn opa en oma in de VS verbleef maakt niet dat daarmee zijn gewone verblijfplaats al was gewijzigd. Hij stond ook toen nog ingeschreven in Nederland, en op dat moment was het nog onduidelijk of hij zou worden toegelaten tot de school [school] (hierna: [school] ) in [plaats] .

Het moet ervoor worden gehouden dat [kind 1] inmiddels zijn gewone verblijfplaats in de Verenigde Staten ( [plaats] ) heeft. Hij is in januari 2025 begonnen op [school] en woont kennelijk (enigszins) in de buurt daarvan. Die situatie bestaat inmiddels al bijna een jaar. De advocaat van [kind 1] heeft op de zitting verklaard dat [kind 1] tot zijn 21e op de school kan blijven en dat [kind 1] dat ook wil. Hij heeft het naar zijn zin, hij heeft zijn vrienden en zijn sociale activiteiten aldaar, en hij geeft aan dat hij er wil blijven (zie verder voor het standpunt namens [kind 1] hieronder rechtsoverweging 5.12). De moeder heeft verklaard de wens van [kind 1] om tot zijn 21e bij [school] te blijven te zullen respecteren.

Het tweede lid van artikel 5 HVV 2000 bepaalt dat in geval van verplaatsing van de gewone verblijfplaats van de volwassene naar een andere Verdragsluitende Staat, de autoriteiten van de Staat van de nieuwe gewone verblijfplaats bevoegd zijn, maar die bepaling mist toepassing aangezien de Verenigde Staten geen partij zijn bij het HVV 2000.

Het toelichtend verslag bij het HVV 2000, opgesteld door [naam] , vermeldt (randnummer 52) met betrekking tot de verplaatsing van de gewone verblijfplaats naar een niet bij het HVV 2000 aangesloten staat onder meer het volgende:

“(…) In het geval van een verplaatsing van de gewone verblijfplaats van een Verdragssluitende Staat naar een niet-Verdragssluitende Staat is artikel 5 niet langer van toepassing vanaf het tijdstip van verplaatsing, en er is niets dat krachtens het nationale procesrecht behoud van bevoegdheid kan voorkomen door de autoriteiten van de Verdragssluitende Staat van de eerste gewone verblijfsplaats waar de zaak aanhangig is gemaakt (...)’

Zowel de moeder (inleidend verzoekster) als [kind 1] (belanghebbende) hadden ten tijde van het inleidend verzoek (en overigens ook nog op het tijdstip dat [kind 1] meerderjarig werd) hun gewone verblijfplaats in Nederland. Op grond van het Nederlandse commune bevoegdheidsrecht heeft de Nederlandse rechter dan ook rechtsmacht om van het verzoek kennis te nemen. Er bestaat geen grond om daarvan af te wijken.

Dat op 28 november 2024 door de moeder een aanvullende verzoek tot ondercuratelestelling van [kind 1] is ingediend, leidt niet tot een andere beslissing.

Het hof acht zich dan ook, evenals de rechtbank, bevoegd om van het verzoek kennis te nemen. Hetgeen overigens door de vader is aangevoerd met betrekking tot de rechtsmacht leidt niet tot een ander oordeel.

Toepasselijk recht

Op grond van artikel 13 lid 1 HVV 2000 past de bevoegde rechter bij de uitoefening van de bevoegdheid om maatregelen te nemen die strekken tot de bescherming van volwassenen die vanwege een stoornis in of ontoereikendheid van hun persoonlijke vermogens niet in staat zijn hun belangen te behartigen en ter bescherming van diens vermogen, zijn eigen recht toe.

Anders dan de vader bepleit, bestaat onvoldoende aanleiding om met toepassing van artikel 13, lid 2 HVV 2000, het recht van de staat [plaats] toe te passen.

Mede gelet op hetgeen de vader heeft aangevoerd over de inhoud van dat recht, en in het bijzonder de consequenties van het niet overleggen van twee medische verklaringen bij het inleidende verzoek tot het instellen van een ‘guardianship’, is onvoldoende gebleken dat met toepassing van of met het rekening houden met het recht van [plaats] de bescherming van [kind 1] of diens vermogensrechtelijke belangen beter worden gediend dan met toepassing van Nederlands recht. In dit verband is van belang dat [kind 1] , om toegelaten te worden tot [school] , is onderzocht, althans testen heeft moeten maken en dat daarvan kennelijk een rapport/verslag is opgemaakt. Noch de vader, noch [kind 1] heeft dat recente rapport overgelegd. De moeder heeft op dit moment geen enkel contact met [kind 1] en het moet ervoor worden gehouden dat zij thans geen mogelijkheden (meer) heeft om zelf recente medische verklaringen ten aanzien van [kind 1] over te leggen.

De vader heeft zijn verzoek tot toepassing van het recht van [plaats] verder niet onderbouwd.

Hetgeen de vader heeft aangevoerd over een rechtskeuze op grond van artikel 15 HVV 2000 kan, wat daar verder ook van zij, buiten bespreking blijven. Onvoldoende is komen vast te staan dat [kind 1] uitdrukkelijk en schriftelijk een rechtskeuze heeft gedaan.

Het hof ziet, concluderend, dan ook onvoldoende aanleiding om af te wijken van de hoofdregel dat de bevoegde rechter het eigen recht toepast. Om die reden zal het hof bij de beoordeling van de verzoeken het Nederlands recht toepassen.

Het wettelijk kader

De standpunten van partijen

De moeder stelt dat aan de gronden voor bewind en mentorschap is voldaan. [kind 1] heeft een autistische stoornis en een verstandelijke beperking. [kind 1] is volgens de moeder daarnaast zwaar beïnvloedbaar en niet in staat om de gevolgen te overzien van besluiten die hij neemt.

De moeder maakt zich zorgen over het verblijf van [kind 1] in de VS zonder goede ondersteuning. Zij weet niet waar [kind 1] woont en kan geen contact met hem krijgen. Het is daarom zaak dat er toezicht wordt gehouden op het welzijn van [kind 1] en de situatie waarin hij verkeert. De enige wijze om dat te bewerkstelligen is een bewind en mentorschap in Nederland, aldus de moeder.

De moeder wenst in de eerste plaats zelf te worden benoemd tot bewindvoerder en mentor en subsidiair stelt zij een professionele bewindvoerder voor en zichzelf als mentor en meer subsidiair - zo begrijpt het hof - [mentor] als (mede)mentor.

De moeder stelt dat een bewind en mentorschap wel degelijk praktisch uitvoerbaar zijn vanuit Nederland, omdat zowel de vader als de moeder hun gewone verblijfplaats in Nederland hebben. Bovendien is het belangrijk dat iemand de zaken voor [kind 1] kan regelen, zoals het stopzetten van de toeslagen in Nederland. Daarbij komt, zo stelt de moeder, dat de verzochte beschermingsmaatregelen door haar prima op afstand kunnen worden uitgevoerd. Zij kent de samenleving in de VS goed, is tweetalig, heeft 9 jaar in [plaats C] gewoond en beschikt over een master diploma van Columbia University. Zij kan regelmatig heen en weer reizen.

De vader betwist dat aan de gronden voor bewind en mentorschap is voldaan. Hij bestrijdt dat [kind 1] niet in staat is voor zichzelf keuzes te maken en om de consequenties daarvan te overzien. De moeder handelt volgens de vader niet in het belang van [kind 1] door de aanhoudende stroom aan procedures, maar ook door contact te zoeken met het schooldistrict en te zeggen dat [kind 1] is ontvoerd en zich in een onveilige situatie bevindt. [kind 1] voelt zich daardoor opgejaagd en is bang om door zijn moeder te worden weggehaald uit de VS. Dit staat herstel van het contact met de moeder in grote mate in de weg. Op dit moment wil [kind 1] geen contact met zijn moeder. Een meerderjarigenbeschermingsmaatregel is niet bedoeld om contact tussen [kind 1] en de moeder te herstellen. Volgens de vader worden de zaken in Nederland netjes afgehandeld.

Bovendien is [kind 1] momenteel voldoende beschermd in de VS en zijn er dus geen gronden om een Nederlandse meerderjarigenbeschermingsmaatregel te bepalen. Daarbij komt dat het toezicht op de uitvoerig van een maatregel in Nederland voorts wordt uitgeoefend door de kantonrechter van de gewone verblijfplaats van de volwassene. Nu de gewone verblijfplaats van [kind 1] in de VS is, zal er in Nederland geen kantonrechter bevoegd zijn om toezicht te houden op de Nederlandse bewindvoerder en mentor. Een maatregel is dan ook niet uitvoerbaar in Nederland, aldus de vader.

Oordeel van het hof

Vervolgens dient de vraag te worden beantwoord of het instellen van een Nederlands bewind en/of een Nederlands mentorschap onder de gegeven omstandigheden de meest geëigende maatregel is.

Met betrekking tot de vermogensrechtelijke belangen in Nederland is gebleken dat die op dit moment weinig tot geen aandacht meer vergen. [kind 1] heeft geen inkomsten in Nederland, zijn toeslagen zijn stopgezet, het PGB is afgehandeld, en er loopt geen WLZ. Verder is niet gebleken dat [kind 1] naast een bankrekening bij de ING die de moeder voor hem heeft geopend, op dit moment nog andere vermogensbestanddelen in Nederland heeft die beheerd moeten worden. De vader heeft toegelicht hoe de financiering van school, huisvesting en het dagelijks leven van [kind 1] in de VS zijn geregeld. [kind 1] beschikt niet over een bankrekening met spaarsaldo (anders dan enkele honderden dollars). Er bestaat onvoldoende grond aan de juistheid van de gegeven toelichting te twijfelen. Hoewel vraagtekens kunnen worden gezet bij de wijze van totstandkoming van de door [kind 1] op 11 november 2024 ondertekende power of attorney, gaat het hof in deze procedure uit van de geldigheid ervan. Op grond van de Aanbevelingen Meerderjarigenbewind, Curatele en Mentorschap (randnummer B.A6) treedt de rechter terughoudend op met het uitspreken van curatele, bewind of mentorschap als betrokken in een levenstestament of volmacht hierover zelf regelingen heeft getroffen. De afgegeven power of attorney biedt de nodige waarborgen dat vermogensrechtelijke belangen van [kind 1] door anderen kunnen worden behartigd voor zover hij daartoe zelf niet in staat is.

Het hof constateert verder dat het er op lijkt dat overigens voor [kind 1] voldoende is geregeld in de VS. Volgens zijn eigen advocaat gaat het goed met [kind 1] . Sinds januari 2025 gaat hij vijf dagen per week naar [school] , waar hij met de schoolbus naartoe gaat. Zijn vader regelt zijn financiële zaken. [kind 1] woont zelfstandig in [plaats] . Hij ontvangt een “social security”-uitkering, een vergoeding voor zijn wekelijkse boodschappen en een subsidie voor de woonkosten en hij heeft een zorgverzekering. Vier keer in de week komt er een “caretaker” langs en één keer per week iemand van de gemeente. De jeugdbescherming in de VS en de school hebben geen zorgen over [kind 1] . Het beeld dat het hof heeft van de situatie waarin [kind 1] verkeert, is niet van dien aard dat een Nederlandse bewindvoering en/of mentorschap noodzakelijk geacht worden. Hoewel het hof ziet dat er ook kwetsbaarheden bestaan, is het verder aan de Amerikaanse instanties en de school om te signaleren en om in te grijpen, mocht dat nodig zijn.

Het hof onderschrijft hetgeen de kantonrechter heeft overwogen over de effectiviteit en uitvoerbaarheid van een in Nederland uitgesproken bewind en mentorschap in [plaats] . In dit verband is van belang dat [kind 1] , een Amerikaan die in de Verenigde Staten woont, daar naar school gaat, en daar zijn sociale leven heeft, naar verwachting ook de komende jaren nog in de Verenigde Staten zal blijven wonen.

Het hof begrijpt de zorgen van de moeder dat zij geen contact heeft met [kind 1] en geen zicht heeft op zijn welzijn. Echter is een Nederlandse beschermingsmaatregel niet bedoeld om contact tussen de moeder en [kind 1] weer mogelijk te maken. Het hof zal daarom de bestreden beschikking bekrachtigen.